ಬೆಳಕು ತೋರುವ ಗುರುವಿಗೆ ನಮನ..

ಬೆಳಕು ತೋರುವ ಗುರುವಿಗೆ ನಮನ..

‘ಗುರು’ ಎನ್ನುವ ಪದವೇ ಅದೆಷ್ಟು ಸುಂದರ ಅಲ್ಲವೇ? ‘ಗು’ ಎಂದರೆ ಅಂಧಕಾರವಂತೆ. ‘ರು’ ಅಂದರೆ ಬೆಳಕಂತೆ, ಕತ್ತಲಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಒಯ್ಯುವವನೇ ಗುರು! ಈ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಸುಂದರ. ಅದಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಈ ಪದ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಅದ್ಭುತ. ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಒಯ್ಯುವವನು ಎಂದ ಮೇಲೆ ಆತ ಮೊದಲೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡವನೆಂದಾಯ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಬೇಕೆಂದಾಗ ಕತ್ತಲೆಡೆಗೆ ಮರಳಿ ಬರಬಲ್ಲ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಅವನಿಗಿರಬೇಕು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಬಂದವನು ಕತ್ತಲಲ್ಲಿರುವವರ ಜೊತೆಗೊಯ್ಯುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಅಬ್ಬಬ್ಬ! ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯನೊಬ್ಬ ಗುರುವಾಗುವಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಗುರು ದೊರೆತುಬಿಟ್ಟರೆ ಮೋಕ್ಷದ್ವಾರ ತೆರೆದಂತೆಯೇ ಬಿಡಿ.

ಗುರುವಿನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಯುಗದಿಂದ ಯುಗಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿದೆ. ರಾಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದು ತೋರಿದರೆ ಜನ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ರಾಮನ ಪಥಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಶಕ್ತಿ. ಅವನು ಆಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಆಡದೆ ನುಂಗಿಕೊಂಡದ್ದೆ ಹೆಚ್ಚು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆ ಸುಳಿದರೂ ಅದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ ರಾಮ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರೊಂದಿಗೆ, ತಮ್ಮಂದಿರೊಂದಿಗೆ, ಗುರು-ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೆ ಶತ್ರು-ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೂ ಹೇಗಿರಬೇಕೆಂದು ಆತ ನಡೆದೇ ತೋರಿದ.
ಕಾಲ ಬದಲಾಯ್ತು. ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಅರಿತು ನಡೆಯಬಲ್ಲ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಮಾಜ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಗಲೇ ಕೃಷ್ಣನ ಅವತಾರವಾಗಿದ್ದು. ತನ್ನ ಸಖನಿಗೇ ನಡೆದು ತೋರಿದ ಮಾರ್ಗ ತಿಳಿಯದಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣ ಹದಿನೆಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಗೀತೆ ಬೋಧಿಸಬೇಕಾಯ್ತು. ಅಜರ್ುನನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಯ್ತು. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ನಡುವೆಯೂ ಅಜರ್ುನನಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಛೀಮಾರಿ ಹಾಕಿ ತಿಳಿಹೇಳಬೇಕಾಯ್ತು.

ಕಾಲ ಮತ್ತೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಈಗ ನಡೆ-ನುಡಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕೈ ಹಿಡಿದು ನಡೆವವರೂ ಬೇಕಾಯಿತು. ಹಾಗೆಂದೇ ಬುದ್ಧನ ಅವತಾರವಾಗಿದ್ದು. ತಾನು ಭಗವತಮೃತಸುಧೆ ಸವಿದ ಬುದ್ಧ ಸುಮ್ಮನಿರಬಹುದಿತ್ತು. ಆತ ನುಡಿದ. ಬರಿ ಆಡುತ್ತಲೇ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ತಾನೇ ಕೈ ಹಿಡಿದು ನಡೆದ. ನೂರಾರು-ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಜಾತಿ-ಮತ-ಭೇದಗಳ ಮರೆತು, ಮೇಲು-ಕೀಳು ವಾದವ ಮರೆತು ಜೊತೆಗೊಯ್ದ. ತಾನೇ ಕರೆದೊಯ್ದು ಪರಮ ಪದ ಮುಟ್ಟಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆತ ಎಂದಿಗೂ ಬೇಸರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿ ಮಹೋನ್ನತವಾದುದು. ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಅವನ ಕಾರುಣ್ಯವೇ ಅವನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಂತನನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಗುರುವಿನ ಗುಲಾಮನಾಗದ ಹೊರತು ದೊರೆಯದಣ್ಣ ಮುಕುತಿ ಎಂದದ್ದು ದಾಸರು.

ತೀವ್ರ ಹಂಬಲವಿದ್ದಾಗ ಅಂತಹ ಗುರು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧನೆ ಛಲವಿದ್ದರೆ ಆತ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರದ್ಧೆ ಇದ್ದರೆ ಆತ ಗೆಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಗುರುತ್ವ’ ಪದದ ಮೊದಲಕ್ಷರಗಳು ಗುರುವಿನದ್ದೇ. ತೂಕ ಬೇಕೆಂದರೆ ಗುರುವಿರಲೇಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಬದುಕು ಜಾಳು-ಜಾಳು. ಎಂದೂ ನಡೆಯದ ಆ ದಾರಿಯಲಿ ಇಂದು ನಾಲ್ಕು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡೋಣ.

 

ಜಗದ ಕಣ್ ಕುಕ್ಕಿದ ನಲಂದಾ..

ಜಗದ ಕಣ್ ಕುಕ್ಕಿದ ನಲಂದಾ..

‘ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆರಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಸುತ್ತಲೂ ಎತ್ತರದ ಕಾಂಪೌಂಡು ಗೋಡೆ. ಇಡಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ದ್ವಾರ. ಅದನ್ನು ತೆರೆದೊಡನೆ ವಿಶಾಲ ಕಾಲೇಜಿನೊಳಕ್ಕೆ ಹೊಕ್ಕಬಹುದಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಎಂಟು ವಿಸ್ತಾರ ಕೊಠಡಿಗಳಿಗೆ! ಪ್ರತೀ ಕೊಠಡಿಗಳೂ ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಮುಗಿಲ ಚುಂಬಿಸುವ ಗಿರಿ ತುದಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಮೇಲಿನ ಕೋಣೆ ಮೋಡದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಮರ್ಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರು ಕಿಟಕಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮೋಡಗಳು ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ನತರ್ಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಿತ್ತು. ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಲೆ ಸೂಯರ್ಾಸ್ತದ ವೈಭವವನ್ನು, ಚಂದ್ರ-ತಾರೆ ನರ್ತನವನ್ನೂ ಆನಂದಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಕಮಲಗಳು, ಕಡು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕನಕ ಪುಷ್ಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಈಜಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೊರಗಿನ ಅಪೂರ್ವ ಸೌಂದರ್ಯ ಒಳಗಿನ ಕಲಾ ರಸಿಕತೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿದ್ದವು’. ಹ್ಯೂಯೆನ್ತ್ಸಾಂಗ್ನ ವರ್ಣನೆ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದು. ಆತ ನಲಂದಾವನ್ನು ವಣರ್ಿಸುತ್ತ ತನ್ನ ತಾನೇ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

8

ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬಡತನವನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸಿಕೊಂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸದಾ ಭಗವಚ್ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಪುರದ ಹಿತವನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುವ ಪುರೋಹಿತನಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶೋಷಕನಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಇಂತಹುದೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವೇ. ಇದಕ್ಕೆ ಡಾ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಸೂಕ್ತ, ತರ್ಕಬದ್ಧ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ‘ಮಗುವಿನ ವರ್ಣ ನಿಧರ್ಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧರ್ಮವು ಮೂರು ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಗುರುವೇ ಮಕ್ಕಳ ವರ್ಣ ನಿಧರ್ಾರ ಮಾಡುವ ಗುರುಕುಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮನುವಿಗೆ ಗುರುಕುಲದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಕೈಕೆಳಗೆ ಕಲಿಯುವ ಹಾಗೂ ನೆಲೆಸುವ ಗುರುವಾಸದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಆತ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಉಪನಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದರ ಹೆಸರೇ ತೆಗೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಉಪನಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೇ ಮಾಡದಿರುವ ಮೂಲಕ ಮನು ಉಪನಯನ ನೆರವೇರಿಸುವ ಗುರುವಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೇ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ’ ಹಾಗೆಂದು ಮನುಸ್ಮೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಿಹಾಯ್ದು ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧರ್ಮ ತಂದ ಪ್ರಧಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದರೆ ಉಪನಯನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಗುರುವಿನಿಂದ ತಂದೆಗೆ ವಗರ್ಾಯಿಸಿದ್ದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ – ತನ್ನ ಮಗುವಿನ ಉಪನಯನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ತಂದೆ, ಮಗುವಿಗೆ ತನ್ನ ವರ್ಣವನ್ನೇ ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಅನುವಂಶೀಯಗೊಳಿಸಿದ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧರ್ಮವು ವರ್ಣನಿಧರ್ಾರದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಗುರುವಿನಿಂದ ಕಿತ್ತು ತಂದೆಗೆ ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವರ್ಣವನ್ನು ಜಾತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು’ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ವಾದವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯೋದು ಕಠಿಣವೇ. ಅಂಬೇಡ್ಕರರೇ ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುವಂತೆ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಧ್ಯಯನ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಹೊರ ಹೋಗುವ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಣನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿ ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರಂಪರೆ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯಲು ಸ್ವಾರ್ಥವೇ ಕಾರಣವಾಗಿರಬೇಕು. ತನಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಗೌರವ ತನ್ನ ಅಯೋಗ್ಯ ಮಗನಿಗೂ ಸಿಗಬೇಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ತಾನೇ ಗಾಯತ್ರಿ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿಸಿ ಸ್ನಾತಕನಾದ ಉಪಾಧಿಯನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿಸುವ ಹುನ್ನಾರ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಆಗಲೇ ಸಮಾಜದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಕಾಪಾಡಿದ್ದ ವಣರ್ಾಶ್ರಮ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿ ಶಿಥಿಲವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಹಾಗಂತ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಏಕಾಕಿ ಆದದ್ದಲ್ಲ, ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪತನದ ಸಂಕೇತವೇ. ಹೀಗೆ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾದವರು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ನೀತಿಸಂಹಿತೆ ರೂಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅವರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆಯೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅವರು ಇತರ ವರ್ಣದವರನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಯಜ್ಞಬಲಿಗಳೆಲ್ಲ ತೀವ್ರತರವಾದವು. ಸಂಯಮವೇ ಇಲ್ಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ನಾಯಕನಾದ ಮೇಲೆ ಇಂತಹವೆಲ್ಲ ಸಹಜವೇ ತಾನೇ?

ಆಗಲೇ ಸಿಡಿದು ನಿಂತವನು ಶಾಕ್ಯಮುನಿ, ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ! ಅತಿ ಕ್ರೂರವಾದ ಆಚರಣೆಗಳ ಭಾರದಿಂದ ನಲುಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಆತ ದಾರಿದೀಪವಾದ. ಭಗವಂತನ ಬಳಿ ಹೋಗಲು ಈ ಪತಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಲೇಬೇಕಿಲ್ಲವೆಂದರಿತು ತಾನೇ ಹೊಸದೊಂದು ಪಂಥವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿ ಜನರನ್ನು ಜೊತೆಗೊಯ್ದ. ಹಾಗಂತ ಆಗಲೂ ಆತ ಹಳೆಯ ವರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕುರಿತಂತೆ ಅಪಾರ ಗೌರವದಿಂದಲೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆತ ಅಂಗ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಸೋಣದಂಡನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬುದ್ಧನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆಂದು ಹೋಗಿದ್ದ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದಷ್ಟು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಇದ್ದರು. ಚಚರ್ೆ ಶುರುವಾದದ್ದು ಬುದ್ಧನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದಲೇ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಂತೆ ಬುದ್ಧ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸೋಣದಂಡನ ಉತ್ತರ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿತ್ತು. ಬುದ್ಧ ಕೇಳುತ್ತ ಹೋದ, ಸೋಣದಂಡ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತ ನಡೆದ. ಕೊನೆಗೊಮ್ಮೆ ಶೀಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾದಾಗ ಸೋಣದಂಡ ಕೈಚೆಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನನ್ನೇ ಉತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡ. ಆಗ ಬುದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನಲ್ಲ ಅವು ಅಕ್ಷರಶಃ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಸಮರ್ಪಕ ವಿವರಣೆ ಅಷ್ಟೇ! ಬುದ್ಧನ ಧಮ್ಮ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗ’ವೆಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವೇ ಇದೆ. ಆತ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣವರ್ಣಕ್ಕೇರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದ. ಆತ ವೇದವನ್ನು ಉರು ಹೊಡೆಯುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಥರ್ೈಸಿಕೊಂಡು ಅದರಂತೆ ನಡೆಯುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಆತ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ.ಕಿದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದವರನ್ನು ಭಿಖ್ಖುಗಳಾಗಿಸುವ ಅವನ ಕಲ್ಪನೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು. ‘ಇಂದ್ರಿಯ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಮೃತಿವಂತನಾದವ ಸಮಣನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅದನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಭಿಖ್ಖುವಾಗುತ್ತಾನೆ’ ಎಂದು ಅವನೇ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. (ಬುದ್ಧ ಚರಿತೆ, ಧಮ್ಮಪಾದ || 275)

9

ಹಾಗಂತ ಆತನಿಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆ ಈ ಭಿಖ್ಖುಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದೇನಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಗೃಹಸ್ಥ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ, ಸನ್ಯಾಸವೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದಾಗ ಇದ್ದ ಚಿಂತನೆ ಇಂತಹುದೇ. ಗುರುಕುಲವಾಸದ ಬ್ರಹ್ಮಚಯರ್ಾವಧಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಗೃಹಸ್ಥನಾದ ತರುಣ ಮುಂದೆ ಪರಿವ್ರಾಜಕನಾಗಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗಲೇ ಆತ ಬ್ರಹ್ಮಚಯರ್ಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತದ್ದನ್ನು, ಗೃಹಸ್ಥಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಪಡೆದಿದ್ದನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಧಾರೆ ಎರೆಯೋದು. ‘ಮಸ್ಕರಿನಃ’ ಎಂದು ಇಂಥವರನ್ನೇ ಪಾಣಿನಿ ಗುರುತಿಸಿರೋದು. ಇವರು ‘ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅರಸುವಂಥವರಾಗಿ’ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಪತಂಜಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾದ ಆರಣ್ಯಕರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಡುವೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳಾಗಿರುವ ನೈಕಟಿಕರೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಪರಿವ್ರಾಜಕರು ಮಂದಿರ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ, ಅಗ್ರಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸರಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ತನ್ಮೂಲಕ ಗುರುವಿನಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವಗರ್ಾಯಿಸಿ ತಾವು ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬುದ್ಧನ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಕೆಲಸದ ವಿಧಾನವೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಹೀಗೆಯೇ.

ಅಂದಹಾಗೆ ನಾವು ಚಚರ್ೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ. ಇಡಿಯ ಬುದ್ಧ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಈ ಬುದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಗುರುಕುಲದ ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಬೌದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೂಡ. ಈಗಲೂ ಬೌದ್ಧರು ವಾಸಿಸುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀವು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ದೂರದೂರುಗಳಿಂದ ಸನ್ಯಾಸಿ ಮಠದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲೆಂದು ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಗುರುಕುಲದಂತೆಯೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಬದುಕು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆನಂತರ ಅವರು ತಾವೂ ಭಿಕ್ಷುಗಳಾಗಿ ಬದುಕು ಸವೆಸಬಹುದು ಇಲ್ಲವೇ ಸಾಮಾನ್ಯರಂತೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಬಹುದು. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬುದ್ಧ ಸಂಘದ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಅಪರ್ಿಸಿಕೊಂಡವನಿಗೆ ಒಂದು ತೂಕ ಗೌರವ ಹೆಚ್ಚು, ಗುರುಕುಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಿದ್ದಂತೆ!

ಮನೆಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಹೊರ ನಡೆಯುವುದನ್ನೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ (ಪ್ರವೃಜ್ಯ) ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಹಿರಿಯರೆದುರು ನಿಂತು ಸಂಘ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಗುರುಕುಲದ ಮಾದರಿಯಂತೇ ಅವನಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು. ಆನಂತರ 12 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಆತ ಉಪಸಂಪದವೆಂಬ ಆಚರಣೆಯ ನಂತರ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಭಿಕ್ಷುವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕನಿಗೆ ಗುರುಗಳು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಬೀಳ್ಕೊಡುವ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾವಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ವಣರ್ಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ಸತ್ಯಂ ವದ, ಧರ್ಮಂ ಚರ’ ಎಂದೆಲ್ಲ ಅಧ್ಯಯನಾನಂತರದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಬುದ್ಧನ ಸಂಘದಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ.

10

ಗೃಹಸ್ಥರಾದವರೂ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಘವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಅನುಮಾನಕ್ಕೆಡೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ರಾಜನೂ ಅವರಿಗೆ ತಗ್ಗಿ ಬಗ್ಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ, ಎಲ್ಲಾ ಮತ-ಪಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಇರುವಂಥದ್ದೇ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಗೌರವ ಕೊಟ್ಟ ಆಳುವ ಧಣಿಗಳು ಆನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಈ ಅವಕಾಶ ಮೌಲ್ವಿಗಳಿಗೆ ದಕ್ಕಿತು. ಈಗಲೂ ಕೆಲವು ಮಠಾಧೀಶರು, ಮೌಲ್ವಿಗಳು ಕರೆದರೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯೂ ಮಂಡಿಯೂರಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಥೇಟು ಹಾಗೆಯೇ.

ಸಂಘದೀಕ್ಷೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ತರುಣರು ಪರಿವ್ರಾಜಕರಾಗಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತ ಬುದ್ಧ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಪಸರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿ ಧಾವಿಸಿ ಬಂದವರು ಅಸಂಖ್ಯ. ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ತಮ್ಮ ಪಂಥದಲ್ಲಿನ ಪತನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬುದ್ಧನತ್ತ ಆಕಷರ್ಿತರಾದರು. ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಯ್ತು. ಆಗಲೇ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಆಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು. ಅದಾಗಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಬುದ್ಧ ತತ್ತ್ವದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು. ತಕ್ಷಶಿಲಾ, ಪಾಟಲೀಪುತ್ರಗಳು ಬುದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪಸರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗುವಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಘರ್ಷಣೆಗಳಾದವು. ಆನಂತರವೇ ನಲಂದಾ ಆ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡು ನಿಂತಿತು.

ನಲಂದಾ ಬುದ್ಧ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಸಮರ್ಥ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ. ನಲಂದಕ್ಕೆ ಫಾಹಿಯಾನ, ಹ್ಯುಯೆನ್ತ್ಸಾಂಗರಾದಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ಯಾತ್ರಿಕರೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕುರಿತಂತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಮನದುಂಬಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ನ-ಅಲಂ-ದಾ ‘ಕೊಟ್ಟಷ್ಟೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗದ ವಿದ್ಯಾಕ್ಷೇತ್ರ’ ಅದು. ಈ ಸಂಘ ನಿಮರ್ಾಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ವರ್ತಕರು ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆಂದು ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಆನಂತರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿಧಿ ಹರಿದು ಬಂದು ಅವೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತವು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ನಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು.

‘ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆರಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಸುತ್ತಲೂ ಎತ್ತರದ ಕಾಂಪೌಂಡು ಗೋಡೆ. ಇಡಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ದ್ವಾರ. ಅದನ್ನು ತೆರೆದೊಡನೆ ವಿಶಾಲ ಕಾಲೇಜಿನೊಳಕ್ಕೆ ಹೊಕ್ಕಬಹುದಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಎಂಟು ವಿಸ್ತಾರ ಕೊಠಡಿಗಳಿಗೆ! ಪ್ರತೀ ಕೊಠಡಿಗಳೂ ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಮುಗಿಲ ಚುಂಬಿಸುವ ಗಿರಿ ತುದಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಮೇಲಿನ ಕೋಣೆ ಮೋಡದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಮರ್ಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರು ಕಿಟಕಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮೋಡಗಳು ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ನತರ್ಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಿತ್ತು. ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಲೆ ಸೂಯರ್ಾಸ್ತದ ವೈಭವವನ್ನು, ಚಂದ್ರ-ತಾರೆ ನರ್ತನವನ್ನೂ ಆನಂದಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಕಮಲಗಳು, ಕಡು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕನಕ ಪುಷ್ಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಈಜಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೊರಗಿನ ಅಪೂರ್ವ ಸೌಂದರ್ಯ ಒಳಗಿನ ಕಲಾ ರಸಿಕತೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿದ್ದವು’. ಹ್ಯೂಯೆನ್ತ್ಸಾಂಗ್ನ ವರ್ಣನೆ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದು. ಆತ ನಲಂದಾವನ್ನು ವಣರ್ಿಸುತ್ತ ತನ್ನ ತಾನೇ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಇತ್ಸಿಂಗನೂ 8 ವಿಶಾಲ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು 300 ವಾಸದ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನೂ ಕಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ಈ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆದ ನಂತರ ಆಕರ್ಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸವರ್ೇ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಡಿ ಬಿ ಸ್ಪೂನರ್, ಗೋಡೆಗಳ ಅಳತೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ‘ತಿಳಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ, ಮನಮೆಚ್ಚುವ ನೆಯ್ಗೆಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕುಕ್ಕುವಂತಿದೆ’ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ‘ಕಟ್ಟಡ ನಿಮರ್ಾಣ ಅದೆಷ್ಟು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಈಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮರ್ಾಣಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ’ ಎಂದು 1915 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದರು.

5
Photograph of the rear view of the ruins of the Baladitya Temple at Nalanda, Bihar, taken by Joseph David Beglar in 1872.

ಇಡಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಒಬ್ಬ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಮರ್ಾಣಗೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲ. ಅದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅನೇಕ ರಾಜರು ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಅದರ ಆದಾಯವಷ್ಟನ್ನೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ 200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳು ನಲಂದಾವನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದವಂತೆ. ಹೀಗೆ ಬಂದ ಹಣದಿಂದ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಅನ್ನ, ವಸ್ತ್ರ, ವಾಸ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಖಚರ್ು ನಿಭಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹ್ಯುಯೆನ್ತ್ಸಾಂಗನ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರಂತೆ! ಆತ ಅಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಶೀಲನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿ ದಿನ 120 ಹಣ್ಣು, 20 ಅಡಿಕೆ, ಒಂದು ಔನ್ಸ್ ಕಪರ್ೂರ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಡಿಯಷ್ಟು ಸುವಾಸನೆಯುಕ್ತ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ತಿಂಗಳಿಗಿಷ್ಟು ಕೊಡುವ ಎಣ್ಣೆ, ಬೆಣ್ಣೆ ಬೇರೆ! ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಅನುಗ್ರಹದ ಹಿಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಕಾರಣ ಇವುಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದೆಂಬುದು ಮಾತ್ರ. ನಲಂದಾ ಜಗತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಯನಾಸಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಕಾಶಿಯಾಗಿದ್ದು ಸುಮ್ಮಸುಮ್ಮನೆ ಅಲ್ಲ.
ಇಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಏಳನೇ ವೇತನ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟು ಸಂಬಳವನ್ನು ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಏರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಸವಲತ್ತುಗಳೂ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು. ಇಷ್ಟಿದ್ದರೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಧರ್ಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಏಕಿರಬಹುದು ಗೊತ್ತೆ? ನಮಗೀಗ ‘ಕೊಟ್ಟಷ್ಟು ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ‘ಪಡೆದಷ್ಟೂ ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲ’ ಎಂದಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಸರಿ ಹೋಗುವುದು ಹೇಗೆ ಹೇಳಿ!

ಲಾಠೀಚಾರ್ಜಿನ ನಡುವೆ ಕಳೆದು ಹೋದ ಶಶಿಧರ್!!

ಲಾಠೀಚಾರ್ಜಿನ ನಡುವೆ ಕಳೆದು ಹೋದ ಶಶಿಧರ್!!

ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮನವೊಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ ಜಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಆಂದೋಲನವೊಂದು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಪೊಲೀಸ್ ಪೇದೆಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ರಜೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಇಡಿಯ ರಾಜ್ಯ ಈ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲಿತ್ತು.
ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ಸಕರ್ಾರ ಶಶಿಧರ್ರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಜೈಲಿಗಟ್ಟಿತು. ಯಾವ ಪೇದೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆತ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟನೋ ಅದೇ ಪೇದೆಗಳು ಶಶಿಧರ್ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅತ್ತ ಆತ ಜೈಲು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇತ್ತ ಹೋರಾಟ ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು. ಪೊಲೀಸರ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವ ಭರವಸೆ ದಕ್ಕಿತು. ಅವರಿಗೆ ರಜೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅನೇಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಈಡೇರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಆದರೆ. .

2

ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ದೇಶವಿರೋಧಿ ಘೋಷಣೆ ಕೂಗಾಡಲು ವೇದಿಕೆ ರೂಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ನಿಂತ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸರ ಆಕ್ರೋಶ ತಿರುಗಿತು. ಲಾಠಿ ಬೀಸಲಾಯ್ತು. ಅನೇಕರು ರಕ್ತಸಿಕ್ತವಾಗಿ ಅಂಗಾತ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡರು. ಇದಕ್ಕೂ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮುನ್ನ ನೀರು ಕೇಳಲು ಹೋದ ರೈತರ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸರು ಲಾಠಿಯಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದರು. ಅನೇಕರನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ತಳ್ಳಲಾಯ್ತು. ಜನರ ಕೋಪಾವೇಶವೆಲ್ಲ ಪೊಲೀಸ್ ಪೇದೆಗಳತ್ತ. ಲಾಠಿ ಬೀಸೆಂದು ಹೇಳಿದ ಅಧಿಕಾರಿ, ಅದಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ರೂಪಿಸಿದ ಮಂತ್ರಿ ಇಂತಹುದೊಂದು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಯಾರನ್ನೂ ಯಾರೂ ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ರೈತರು-ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಸಕರ್ಾರಗಳೇ ಉರುಳಿದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಇಬ್ಬರ ಮೇಲೆಯೂ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅಲುಗಾಡದೇ ಭಂಡತನದಿಂದ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಕರ್ಾರ ಇದೇ.
ನಾನು ಹೇಳಬೇಕೆಂದಿದ್ದು ಅದಲ್ಲ. ಸಕರ್ಾರದ ಧೋರಣೆಗಳು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರಂತೆ ಧಿಮಾಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದರ ನಡುವೆ ಪೊಲೀಸರು ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರೈತರ ಮೇಲಿನ, ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಲಾಠಿಚಾರ್ಜನ್ನು ಯಾವ ಪೇದೆಯೂ ಸಮಥರ್ಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರ. ಆದರೆ ಆತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಜನರ ಕಣ್ಣೆದುರು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಏಕಾಏಕಿ ಆದದ್ದಲ್ಲ. ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೆಳಹಂತದ ಪೊಲೀಸರೆಲ್ಲ ವೇತನ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ, ಸೂಕ್ತ ಗೌರವವನ್ನು ಬಯಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಇಳಿದದ್ದು ನೆನಪಿದೆಯಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿ ಪಕ್ಷ ಭೇದ ಮರೆತು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿತು. ಇನ್ನೇನು ರಾಜ್ಯದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಕುಸಿದು ಬೀಳುವುದೆಂಬ ಭಯ ರಾಜ್ಯದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಕೆಳಹಂತದ ಪೇದೆಗಳು ಚುರುಕು ಮುಟ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಂದೇ ಗೃಹಸಚಿವರು ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿ ಕರೆದು ಈ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸಿಪಾಯಿದಂಗೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಟ್ಟ ಹಾಕಿದಂತೆ ಮಟ್ಟ ಹಾಕುವ ವೀರಾವೇಶದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿಬಿಟ್ಟರು.
ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ದಿನ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪೊಲೀಸರು ತಣ್ಣಗಾದರು. ಶಾಂತವಾಗಿ ತಂತಮ್ಮ ಕಚೇರಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿಯರು ಬೀದಿಗಿಳಿಯುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಆದೇಶವನ್ನು ತೆಪ್ಪಗೆ ಪಾಲಿಸಲೇಬೇಕಾಯ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬಿ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನೆದುರಿಸಲು ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಶಶಿಧರ್ರನ್ನೇ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಕಳ್ಳರಂತೆ ಮುವ್ವತ್ತು ನಲವತ್ತು ಪೊಲೀಸರ ತಂಡ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಜೈಲಿಗೆ ದಬ್ಬಿತ್ತು.
ಹೌದು. ಪ್ರಶ್ನೆ ಇರೋದು ಅಲ್ಲಿಯೇ. ಶಶಿಧರ್ರ ಕಥೆ ಈಗ ಏನಾಯ್ತು? ಅವರೀಗ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ? ಅವರ ಪರಿವಾರ ಹೇಗಿದೆ? ಮಾತೆತ್ತಿದರೆ ‘ಫಾಲೋ ಅಪ್’ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಶಶಿಧರ್ ಬದುಕಿನ ಬೇಗುದಿಯನ್ನು ಕೆದಕಲು ಹೋಗಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಯಾವ ಪೊಲೀಸ್ ಪೇದೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶಶಿಧರ್ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಬಡಿದಾಡಿದರೋ ಅವರೂ ಕೂಡ ಚಕಾರವೆತ್ತುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಈಗ. ಹೀಗೇಕೆ?
ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಅಂದು ಶಶಿಧರ್ ಕಟ್ಟಿದ ಸಂಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಕರ್ಾರದೆದುರಿಗಿಟ್ಟ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು ನಾಡು ಒಪ್ಪಿತ್ತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಆನಂತರ ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಯೂ ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಹೀಗಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಶಶಿಧರ್ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದು ತಪ್ಪೇನು? ಇಡಿಯ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಶಶಿಧರ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೃತಘ್ನವಾಗಿಹೋಯ್ತು? ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಅಲ್ಲವೇ?

1
ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಹಠ ಶಶಿಧರ್ಗೆ ಇದೇ ಮೊದಲಲ್ಲ. ಬಿಎಸ್ಸಿ ಮುಗಿಸಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಪಡೆದು 79ರಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು ಶಶಿಧರ್. ಜಾಲಪ್ಪ ಗೃಹಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾಗ ರಶೀದ್ ಹತ್ಯೆಯ ಕೇಸಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಐಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸುಳಿವು ನೀಡಿದವರೂ ಅವರೇ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಶುರುವಾಯ್ತು ಆಳುವ ದಣಿಗಳ ಕಿರುಕುಳ. ಶಶಿಧರ್ರನ್ನು ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದೇ ಕೇಸಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸುವ ಯತ್ನ ಶುರುವಾಯ್ತು. ಅವರ ಮೇಲೊಂದು ಕೊಲೆ ಆಪಾದನೆಯಾಯ್ತು, ಗಂಧದ ಕಳ್ಳರೆಂಬ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿಸಿ ಕೋಟರ್ಿನ ಮೆಟ್ಟಲು ಹತ್ತುವಂತೆ ಮಾಡುಲಾಯ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಲಾಯ್ತು ಕೂಡ. ಸಕರ್ಾರದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತರೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದೀತೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ತಂದೆಯೂ ಇದೇ ಡಿಪಾಟರ್್ಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಗ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳಕೊಂಡಿದ್ದ.
ಶಶಿಧರ್ ಈಗ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಹೊರಟಿದ್ದರು. ಹಾಗಂತ ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರೇಮ ಆರಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಆರಕ್ಷಕ ವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಶುರುವಾಯ್ತು. ಬಹಳ ದಿನ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಲವಾಯ್ತು ಅಷ್ಟೇ. ಬಹುಶಃ ಈ ವೇಳೆಗೆ ಅವರ ಮದುವೆಯೂ ಆಗಿರಬೇಕು. ಸಂಸಾರ ಸಂಭಾಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಧಂಧೆ ಮಾಡುತ್ತ ಉಸಿರಾಡತೊಡಗಿದರು. ಪೊಲೀಸ್ ಸಹವಾಸ ಮತ್ತೆ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಪೇದೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳವರೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು. ಅನೇಕರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಈತ ಬಡಿದಾಡುವುದು ನಡೆದೇ ಇತ್ತು. ಅವರಿಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಅಸ್ತ್ರ ಆರಕ್ಷಕ ವಾಣಿ ನಿಂತು ಹೋಗಿತ್ತು. ಸುಮ್ಮನಿರಲಾಗದೇ ‘ಪೊಲೀಸ್ ವಲ್ಡರ್್’ ಪತ್ರಿಕೆ ಶುರುಮಾಡಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನಕ್ಕೆ ದನಿ ತುಂಬಿದರು. ಕಾನೂನಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನೇರಿಯಾದರೂ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಿಸುವ ತಾಕತ್ತು ಅವರಿಗಿತ್ತು.
ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕೆಳಹಂತದ ಪೊಲೀಸರು ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಕರ್ಾರದೊಂದಿಗೆ ಗುದ್ದಾಡಲು ಶಶಿಧರ್ರನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡರು. ಶಶಿಧರ್ ಕೂಡ ಮೈ ಚಳಿ ಬಿಟ್ಟು ನೀರಿಗಿಳಿದರು. ತಾನು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ಎಂತಹ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ತನ್ನ ದೂಡಲಿದೆಯೆಂಬ ಅರಿವಿದ್ದೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದರು. ಅವರೊಳಗಿದ್ದ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರಬೋಸ್ ಮತ್ತು ಭಗತ್ಸಿಂಗ್ರ ಕಿಡಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮನವೊಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ ಜಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಆಂದೋಲನವೊಂದು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಪೊಲೀಸ್ ಪೇದೆಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ರಜೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಇಡಿಯ ರಾಜ್ಯ ಈ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲಿತ್ತು.
ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ಸಕರ್ಾರ ಶಶಿಧರ್ರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಜೈಲಿಗಟ್ಟಿತು. ಯಾವ ಪೇದೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆತ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟನೋ ಅದೇ ಪೇದೆಗಳು ಶಶಿಧರ್ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅತ್ತ ಆತ ಜೈಲು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇತ್ತ ಹೋರಾಟ ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು. ಪೊಲೀಸರ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವ ಭರವಸೆ ದಕ್ಕಿತು. ಅವರಿಗೆ ರಜೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅನೇಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಈಡೇರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಆದರೆ. .

3
ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಕಾರಣಕಾರ ಶಶಿಧರ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಕೈದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು. ಕೊಲವೊಮ್ಮೆ ರೌಡಿಗಳನ್ನು ಅವರಿದ್ದ ಸೆಲ್ಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮನೆಯಿಂದ ಊಟ ಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟರ ಆದೇಶವನ್ನೂ ಮನೆಯಂತಹ ಊಟವೆಂದು ತಿರುಚಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೈದಿಗಿಂತಲೂ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ನಿಮ್ಯಾನ್ಸ್ಗೆ ಅವರನ್ನು ಕರಕೊಂಡು ಹೋದರೆ ವೈದ್ಯರು ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದೂ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಾ? ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ಅದೇ ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ. ಶಭಾಷ್. ನ್ಯಾಯದ ಪರ ಹೋರಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರತಿಫಲವೇ ಸರಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೃದಯ ಬೇನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ವೈದ್ಯರು ಜಯದೇವಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿ ಮರಳಿ ಜೈಲಿಗೆ ತಳ್ಳಿದರು. ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಅವರಿಗೆ ಜಾಮೀನು ಸಿಗದಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ಮನೆಯವರು ಮಕ್ಕಳು ತಪ್ಪಲ್ಲದ ಶಶಿಧರ್ ತಪ್ಪಿಗೆ ತಾವು ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕುಟುಂಬದವರ, ಹಿತೈಷಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಕೋಟರ್ಿನ ಪಡಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬಡಿದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಘಟನೆಯಾಗಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದೇ ಹೋಯ್ತು, ಸಮಾಜವೂ ಅವರನ್ನು ಮರೆತೇಬಿಟ್ಟಿದೆ.
ಇವಿಷ್ಟನ್ನೂ ಈಗ ಹೇಳಿದ್ದೇಕೆ ಗೊತ್ತಾ? ಪೊಲೀಸರ ಕೈಲಿ ಲಾಠಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ. ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಆದೇಶ ಮಾತ್ರ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳದ್ದು. ಪೊಲೀಸರ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಜನರೆಡೆಗಿನ ಪ್ರೇಮ ಭರಪೂರ ಇದೆ. ಅವರೂ ನಮ್ಮ-ನಿಮ್ಮಷ್ಟೇ ಅಖಂಡ ದೇಶಭಕ್ತರೆ. ರೈತರ ಮೇಲೆ ಲಾಠಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದದ್ದು ನೋಡಿದ ಆತನ ಕಣ್ಣಲ್ಲೂ ನೀರು ಬಂದಿದೆ. ಊಟದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡದೇ ಅನೇಕರು ಕೈ ತೊಳೆದು ಎದ್ದಿರಲಿಕ್ಕೂ ಸಾಕು. ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಮೇಲೆ ರಕ್ತಕಾರುವಂತೆ ಬಡಿದ ಪೊಲೀಸು ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗುವ ತನ್ನ ಮಗನ ಹಣೆ ಸವರಿರಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಕು.
ರಾಜಕಾಲುವೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿದ ಸಕರ್ಾರ ದೊಡ್ಡವರ ಅನಧಿಕೃತ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದೊಡನೆ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಮೇಲೆ ಲಾಠಿ ಚಾಜರ್್ ಆಗುತ್ತಲ್ಲ ನನ್ನ ಅನುಮಾನ ಅಡಗಿರೋದು ಅಲ್ಲಿ. ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಆಕ್ರೋಶದ ನಡುವೆ ಒಂದಿಡೀ ‘ರಾಜಕಾಲುವೆ ಒತ್ತುವರಿ ತೆರವು’ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಸಮಾಧಿಯೇ ಆಗಿಹೋಯ್ತು. ಅತ್ತ ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಕ್ರೋಶವೂ ಮುಗಿಲಿನಷ್ಟಾಯ್ತು. ರಾಜಕಾರಣ ಅದೆಷ್ಟು ಹೊಲಸಲ್ಲವೇ?
ದುರಂತೆವೆಂದರೆ ಇಂಥದ್ದೇ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಾವು, ನೀವು, ಶಶಿಧರ್ ಕೂಡ ಬಲಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಛೆ!

ನಾಲ್ಕು ಜೈಲು, ಹದಿನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ನೂರಾರು ನೆನಪುಗಳು

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಅದು ರೂಢಿಯೇ. ಪಾಳೆಗಾರಿಕೆಯ ಹಠ ಅದಕ್ಕೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಂದುಕೊಡಲು ಕಾರಣವಾದವರೇ ತಾವೆಂಬ ದುರಹಂಕಾರ. ಪ್ರಾಣ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟು ಹೋರಾಡಿದವರೆಲ್ಲ ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು-ಎಂಟು ದಿನ ಕಳೆದವರೆಲ್ಲ ‘ತಮ್ಮಿಂದಲೇ ಭಾರತ’ವೆಂಬ ಭ್ರಮಾ ಲೋಕದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ದೇಶದ ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಹಕ್ಕು ತಮ್ಮದೇ ಎಂದು ತೀಮರ್ಾನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಸಕರ್ಾರದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಾಳಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು.

14

ಜೂನ್ 25, 1975 ರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ! ಭಾರತದ ಪಾಲಿಗೆ 1947 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 14 ರ ನಂತರ ಮರೆಯಲಾಗದ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಅದು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಹೋನ್ನತ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಕರಾಳ ಪುಟಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾದ ದಿನ ಅದು. ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಗಣಿಸಿ, ಸಕರ್ಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದನಿಯೆತ್ತಿದವರನ್ನೆಲ್ಲ ಜೈಲಿಗೆ ಕಳಿಸಿದ ‘ಎಮಜರ್ೆನ್ಸಿ’ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು ಅವತ್ತೇ. ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಸವರ್ಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಇಡಿಯ ಜಗತ್ತೇ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳುವಂತಹ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಂಡ ದಿನವೂ ಅದೇ.

ನನ್ನ ಕಾಲದ ತರುಣರೆಲ್ಲ ತುತರ್ು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರವೇ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಹೀಗಾಗಿ ನಮಗೆ ಅವು ಕೇಳಲು ಕಥನಗಳು, ಓದಲು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರಿಗೆ ಅದು ಯಮಯಾತನೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನೇ ಮರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಭಯಾನಕ ದಿನಗಳು. ಇವಿಷ್ಟೂ ಈಗ ಏಕಾಏಕಿ ನೆನಪಾಗಲು ಕಾರಣ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಶ್ರೀಕಾಂತ ದೇಸಾಯಿಯವರ ‘ನಾಲ್ಕು ಜೈಲು ಹದಿನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು’ ಕೃತಿ. ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಧಾರೆಯಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂದ ಲೇಖನಗಳ ಗುಚ್ಛವಿದು. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ಹಸಿ ನೆನಪು, ಬಿಸಿ ಉಸಿರುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಕಲನವೇ ಕೃತಿಯಾಗಿ ಬಂದಿರುವಂತಿದೆ.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಅದು ರೂಢಿಯೇ. ಪಾಳೆಗಾರಿಕೆಯ ಹಠ ಅದಕ್ಕೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಂದುಕೊಡಲು ಕಾರಣವಾದವರೇ ತಾವೆಂಬ ದುರಹಂಕಾರ. ಪ್ರಾಣ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟು ಹೋರಾಡಿದವರೆಲ್ಲ ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು-ಎಂಟು ದಿನ ಕಳೆದವರೆಲ್ಲ ‘ತಮ್ಮಿಂದಲೇ ಭಾರತ’ವೆಂಬ ಭ್ರಮಾ ಲೋಕದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ದೇಶದ ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಹಕ್ಕು ತಮ್ಮದೇ ಎಂದು ತೀಮರ್ಾನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಸಕರ್ಾರದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಾಳಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. 1971 ರಲ್ಲಿ ರಾಯ್ಬರೇಲಿಯಿಂದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪಧರ್ಿಸಿದ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಗೆಲುವು ಪಡೆದರು. ಈ ಗೆಲುವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಆಕೆ ಗೆಲುವಿಗೆ ಸಕರ್ಾರಿ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜನಾರಾಯಣರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಬಾಗಿಲು ಬಡಿದರು. ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ಆಮಿಷ ಒಡ್ಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ್ಯೂ ನ್ಯಾಯಮೂತರ್ಿ ಜೆ ಎಮ್ ಎಲ್ ಸಿನ್ಹಾ ಬಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ನಿರ್ಣಯ ಹೊರಬಿತ್ತು. ಶ್ರೀಕಾಂತ ದೇಸಾಯಿಯವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯ ಮೊದಲೆರಡು ಅಧ್ಯಾಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಅಂದಿನ ದಿನದ ಆ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ರಸವತ್ತಾಗಿ ವಣರ್ಿಸುವ ಮೂಲಕ ತುತರ್ುಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

11

ದಿಲ್ಲಿಯ ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ಮದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್’. ಕೆ.ಆರ್. ಮಲಕಾನಿಯವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆ ಅದು. ತುತರ್ು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಣೆಯಾದ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದ ಹಮ್ಮಿಗೆ ಸೆರೆಯಾದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಅವರು. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೇ ರಾಜಕೀಯ ಬಂಧನಗಳಾದವು, ಪತ್ರಕರ್ತರು ನಿದರ್ಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಸೆರೆಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸಕರ್ಾರದ ತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಣಿಯಬೇಕಾಯ್ತು, ಪೊಲೀಸರಂತೂ ತಮ್ಮ ದೊರೆಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಂಧಿತರನ್ನು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವ್ಯಕ್ತ ಭಯ, ಮನೆಯವರ ದುಃಖ ದುಮ್ಮಾನಗಳು, ಜೊತೆಗಿದ್ದವರ ಪಲಾಯನ ಓಹ್… ಎಲ್ಲವೂ ಮೈನವಿರೇಳಿಸುವಂಥದ್ದು. ಇದರಲ್ಲೂ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಕಾವನ್ನು ಆರಿಹೋಗಲು ಬಿಡದೇ ಸದಾ ಒಂದಿಲ್ಲೊಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನೊಳಗಿದ್ದವರನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿಸುವ ಸಾಹಸವಿದೆಯಲ್ಲ ನಿಜವಾದ ನಾಯಕತ್ವ ಅದೇ! ಹೊರಗಿದ್ದಾಗ ನಾಯಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಅನೇಕರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬಂದಾಗ ಮುಖ್ಯ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಪಲಾಯನಗೈದಿದ್ದು ವಿಪಯರ್ಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಲೇಖಕರು. ‘ದೇಶ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜೈಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ-ಸರಕಾರದೆದುರು ಸವಲತ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಾರದು- ಏನೇನೋ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದ, ಉಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಜನಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ವಿನಂತಿಸಿ ಅಜರ್ಿ ಸಲ್ಲಿಸತೊಡಗಿದ್ದು ಮನೋಬಲ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. 1976ರ ಡಿಸೆಂಬರ ವೇಳೆಗೆ, ಅನೇಕ ಹಿರಿಯರು ಪೆರೋಲ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಪರೋಲ್ ಅವಧಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಕೂಡಾ! ಉಪದೇಶ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ, ಆಚರಣೆ ಕಷ್ಟಕರ ಅಲ್ಲವೇ?’

ಹೌದು. ಹೇಳುವಷ್ಟು ಆಚರಣೆ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಎಂಟೆದೆಯೇ ಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲೂ ಅನೇಕರನ್ನು ಮಲಗಿದ್ದಲ್ಲಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಕಾರಾಗೃಹಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲೂ ಪೊಲೀಸರು ಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಸೂಯರ್ೋದಯದೊಂದಿಗೇ ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವ ಬ್ರಷ್ಷು, ಪೇಸ್ಟ್ಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳೆಂಬ ಒಂದೇ ಕಾರಣ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಸೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲು ಜೈಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೂ ಬೇರೆ ಕಾರಣ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೈಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಒದಗಿಸುವ ಊಟದ ಅನ್ನದಲ್ಲಿ ಹುಳುಗಳು, ಸಾಂಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಜಿರಲೆ, ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ತಿಗಣೆಗಳನ್ನೂ ಕಂಡ ಎಂಥವನಿಗೂ ತಲೆಸುತ್ತು ಬರುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯೇನಲ್ಲ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದವರು ಹತಪ್ರಭರಾಗಿದ್ದು ಸಹಜವೇ. ಬರಬರುತ್ತಾ ಪ್ರಭಾವೀ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಇವರ ಜೊತೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. ‘ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಬಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದೊಟ್ಟಿಗೆ ಹೋರಾಟದ ಮನೋವೃತ್ತಿಗೆ ಬಲ ದೊರೆಯತೊಡಗಿದರೆ ಅತ್ತ ಬಂದಿಖಾನೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನೀತಿ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು’.

ಲೇಖಕ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಜೈಲಿನ ಒಳಹೊಕ್ಕಿದ್ದೇ ರೋಚಕ ಕಥೆ. ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದರ ಸಹ ಕಾರ್ಯದಶರ್ಿಯಾಗಿದ್ದ ಆತ ಬಂಧನಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನಾಲ್ಕೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯಬೇಕಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಭೂಗತರಾಗಿದದುಕೊಂಡೇ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇತ್ತು. ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚಾಲೆಯಾಡುತ್ತ, ಮುರಕೊಂಡು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಚಳ್ಳೇಹಣ್ಣು ತಿನ್ನಿಸುತ್ತ ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಅಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಬರೆದು ವಿಕ್ರಮ ಮೆರೆದರು. ಪರೀಕ್ಷೆ ಮುಗಿದ ಮಾರನೆಯ ದಿನವೇ ಮನೆಯವರಿಗೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ ತುತರ್ುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನಡೆದರು. ಹೋಗುವಾಗಲೇ ಕಾರಾಗೃಹವಾಸಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕೈಚೀಲ ತಯಾರು ಮಾಡಿಕೊಂಡೇ ನಡೆದರು. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬಂಧನವಾಯ್ತು, ಮನೆಯ ಝಢತಿಯಾಯ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯ 50 ದಿನಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ಣಯ ಕೊಟ್ಟಿತು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಇವರುಗಳಿಗೆ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಶಿಕ್ಷೆ ದೊರೆಯದಿರಲೆಂದೇ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೇನು? ಬಿಡುಗಡೆಯಾದೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಲು ಕಾತರಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ. ಆನಂತರ ಶುರುವಾದದ್ದು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯ ಮಹಾಪರ್ವ. ಪಾಟೀ ಸವಾಲಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಸಿಗದಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಥಡರ್್ ರೇಟ್ ಹಿಂಸೆಗೆ ಇಳಿದೇ ಬಿಟ್ಟರು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಪೊಲೀಸರು. ‘ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೆ ತೊಟ್ಟಿದ್ದ ಪ್ಯಾಂಟ್, ಶಟರ್್ ತೆಗೆಸಿದ್ದ ಆ ಕಿರಾತಕರು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗೆ ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ ಮಾಡಿದ್ದು ಬೆತ್ತಗಳಿಂದ. ಸರಿ ಸುಮಾರು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಮರುದಿನ ಚುಮು ಚುಮು ಬೆಳಗಿನವರೆಗೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಉಪನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಭ್ಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪೈಶಾಚಿಕ, ನಾಚಿಕೆಗೆಟ್ಟ ನಗ್ನ ನರ್ತನ. ಪೊಲೀಸರ ಲಾಠಿಯ ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಬೆನ್ನು, ಹಿಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಅಂಗೈಗಳು ರಕ್ತದಿಂದ ಮಂಜುಗಟ್ಟಿ ಕೆಂಪಾದವು. ಅಂಗಾಲುಗಳಿಗೆ ನೀರು ಚುಮುಕಿಸಿ ಟಾಯರಿನ ಬೆಲ್ಟಿನ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಚರ್ಮ ಕಿತ್ತುಬರತೊಡಗಿ ಅಸಹನೀಯ ನೋವಾಗತೊಡಗಿತು. ಸೇದುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಗರೇಟಿನ ಬಟ್ಗಳನ್ನು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ದೇಹಗಳಿಗೆ ತಗುಲಿಸತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ ಕೂದಲು ಸುಟ್ಟು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಗಾಯಗಳಾಗ ತೊಡಗಿದವು. ಮಲಗಿಸಿ ತೊಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿಗೆ ರೋಲರ್ ಇಟ್ಟು ಉರುಳಿಸುವ ತಂತ್ರ ತೊಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲಬುಗಳಿಗೆ ನೋವು ಮಾಡತೊಡಗಿತು. ಸೂಜಿಯಿಂದ ಉಗುರುಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ ನೋವಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗತೊಡಗಿದಾಗ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ಚಿತ್ಕಾರ ಕತ್ತಲೆಯ ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಕೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಯಲ್ಲಿನ ದ್ರವ ಆರತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ ಕುಡಿಯಲು ನೀರು ಕೇಳಿದರೆ ನಮಗೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಎರಡು ಮೂರು ತೊಟ್ಟು ನೀರು. ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಡುವು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು’.

12

ದೇಸಾಯಿಯವರು ಮತ್ತು ಜೊತೆಗಿದ್ದ ವಾದೀಂದ್ರ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಜಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಸುದ್ದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಪೊಲೀಸರ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಕಥನಗಳು ಮನೆಮಾತಾದವು. ಮುಂದೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜೈಲಿಗೆ ವಗರ್ಾವಣೆ ಭಾಗ್ಯ ದೊರೆಯಿತು.

ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳು ಒಂದೆರಡಲ್ಲ. ಖೈದಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಕಿತ್ತಾಟ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯದ ವಾಕಿಂಗ್ವೇಳೆಗೆ ಅನುಭವ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ. ಒಳಗೆ ತಮಾಷೆಗೇನೂ ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಧ್ವಜ ನೆಟ್ಟು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ನಿಂತರೆ ಜೈಲರ್ ಬಂದು ಕೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಆಗೆಲ್ಲ ಈ ರಾಜಕೀಯ ಖೈದಿಗಳು ‘ಶಿಸ್ತು ಮುರಿದರೆ ಜೈಲಿನಿಂದ ಹೊರ ಹಾಕುವುದಾದರೆ ಹಾಕಿ’ ಎಂತಲೂ ದಬಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಇವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯ ಅಣಕು ಶವಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಗಾರ ರತ್ನಾಕರ ಪ್ರಭುಗಳ ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಯ ಒಗ್ಗರಣೆ. ‘ಭೂದೇವಿ ಸವರ್ಾಧಿಕಾರಿಯ ಶವಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧಳಿಲ್ಲ! ಅಗ್ನಿದೇವ ಆ ಶವವನ್ನು ದಹಿಸಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಿಲ್ಲ! ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಸವರ್ಾಧಿಕಾರಿಯ ಶವ ಪಡೆಯಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನಾಥವಾಗಿರುವ ಈ ಶವದ ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಲು ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ ಸಹ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿರಾಕರಣೆ ಕಾರಣ ಸವರ್ಾಧಿಕಾರಿಯು ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನೇ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಿ, ನಾಗರಿಕರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಸಕಿಹಾಕಿ ಅಮಾಯಕ ದೇಶವಾಸಿಗಳನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ನೂಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನಮ್ಮ ಸಹಜ ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ’ ಈ ವಿವರಣೆ ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆ ನಗುವುದು. ಪ್ರತಿದಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಓದಿದುದರ ಪ್ರವಚನ. ಈ ಪ್ರವಚನಕ್ಕೆ ಸೇರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

13

ಶ್ರೀಕಾಂತ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಕೃತಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಬಗೆಯ ಅನೇಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಕೃತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಹೊರ ಹೋಗುವಾಗ ಉಳಿದವರ ಮುಖದಲ್ಲಿನ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ, ವಾಜಪೇಯಿಯಂತಹ ಹಿರಿಯರ ನಡೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಹಿರಿಯರೆನಿಸಿಕೊಂಡವರ ಚಿಕ್ಕತನವನ್ನೂ ಕಟುವಾಗಿ ಬಯಲಿಗೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆನಂತರದ ರಾಜಕೀಯದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಗಣ್ಯವಾಗಿ ಹೋದ ಈ ಜೈಲುವಾಸಿಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಅನುಕಂಪವಿದೆ ಅವರಿಗೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತ ಹೃದಯದ ಕಾವು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕೃತಿ ‘ನಾಲ್ಕು ಜೈಲು ಹದಿನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು’. ನಿರೂಪಣಾಶೈಲಿಯೂ ನವಿರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ಹಿಡಿದ ಕೃತಿ ಬಿಡದೇ ಓದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ ಇದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪೀಳಿಗೆಯ ತರುಣರು ಮರೆತೇ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಮತ್ತೆ ಹರಡಿದ್ದಿದೆಯಲ್ಲ ಅದೇ ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ.

ಒಂದೂರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದ…

ಒಂದೂರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದ…

ಅಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವೇ ಇದು. ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾರಾಟದ ಸರಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ದುಡಿಯುವವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಣಗಳಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವ ಈ ವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸೇನೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ, ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಥವಾ ಇತರೆ ನೌಕರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹಾಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಬದುಕು ಬಯಸುವವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವರ್ಣದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಅನ್ಯ ವರ್ನಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಯ ಮೇಲೂ ಆಧಿಪತ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವಗರ್ಾಯಿಸುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಬಡವನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಾತ್ರ!

1

ವೇದ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಜಾತಿ-ಮತ-ಪಂಥಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ್ದಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅನೇಕರಿಗೆ ಜೀಣರ್ಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಭಾರತವನ್ನು ಸರ್ವದಾ ಆಳುತ್ತಿರಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಬಿಳಿಯರು ರಚಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ, ಮುಂದಿಟ್ಟ ಸುಳ್ಳು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಜೋತಾಡುತ್ತಾ ಭಾರತವನ್ನು ಹೀಗಳೆಯುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿದ್ದೇವೆ. ‘ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾದ ಋಷಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭೇದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಭೇದವನ್ನೇ ಯೋಚಿಸುವ ಕಶ್ಮಲ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಹದೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ತ್ವ ಇಣುಕಿ ನೋಡಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಬಿಡಿ. ಸುಮ್ಮನೆ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಇರಲಿ ಅಂತ. ‘ಆರು ವರ್ಷವಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು’ ಎಂಬ ಇಂದಿನ ಸಕರ್ಾರಿ ನಿಯಮವನ್ನು 500 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಯಾರಾದರೂ ಬಂದು ‘ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು’ ಎಂದುಬಿಟ್ಟರೆ. ‘ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶಾಲೆಗೆ ಬಂದು ಓದುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ’ ಎಂಬ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಕೊಟ್ಟಾಗ ತೃಪ್ತರಾಗದೇ ‘ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯೋಮಾನದವರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಸರಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅವರೆಲ್ಲ ಹುಚ್ಚರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು’ ಎಂದು ಯಾರಾದರು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡಿಸಿದರೆ. ಕೊನೆಗೆ ಬುದ್ಧಿಮಟ್ಟ ಆರಕ್ಕೆ ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತವೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದಾ? ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೆ ಮತ್ತೂ ಹೆಚ್ಚಾ? ಅವರನ್ನೇ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿರೆಂದು ಒಂದಷ್ಟು ಆತ್ಮಗಳು ಊಳಿಟ್ಟರೆ ಏನು ಮಾಡುವಿರಿ? ನೆನಪಿಡಿ. ಭಯೋತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಹೀರೋಗಳಾಗಿಸಿಬಿಡುವ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಕೊಲೆಗಡುಕರೆಂದು ನಂಬಿಸಿಬಿಡುವ ಸುಳ್ಳು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಿಬಿಡಬಲ್ಲರು.

ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿರುವ ಸೋಗಲಾಡಿಗಳ ಕನ್ನಡಕ ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಾಡಿಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣವೆಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ವೇದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಅದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದು. ಅಂಥವನಿಗೆ ಆನಂತರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಗೌರವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಂತ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿಕೊಂಡುಬಿಡುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಖಂಡಿತ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಹಣದ ಥೈಲಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಾಲೆಗಳೂ ಅವುಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಇಂದಿನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಮಗುವನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕಲಿಕೆಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವರೋ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗೋತ್ರ-ಕುಲಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಹುಡುಗನ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಮಲವೂ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟೋದೆಂಬ ಸತ್ಯ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವರಲ್ಲ ಋಷಿಗಳು. ಸತ್ಯಕಾಮ ಜಾಬಾಲನ ಕಥೆ ನೆನಪಿಲ್ಲವೇ? ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಸಾರಿದ ಅವನಿಗೆ ಎದುರಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಯಾವ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂಬುದು. ಹುಡುಗನ ಉತ್ತರವೇನಿತ್ತು ಗೊತ್ತೇ? ‘ಅಮ್ಮನಿಗೆ ನನ್ನ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರೆಂದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವಂತೆ’ ಅಂತ! ಸತ್ಯಕಾಮನ ಸತ್ಯ ಸಂಧತೆಯನ್ನು ಅಚ್ಚರಿಯಿಂದ ಗಮನಿಸಿದ ಋಷಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲೆತ್ನಿಸಿದವನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

Gurukula-system-of-Education

ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಶಿಷ್ಯನಾದ ನಂತರವೇ. ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾಲೇ ಆಗಿತ್ತು. ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸ್ವರಸಹಿತ ಕಂಠಸ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಕೂಡ. ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಧರ್ಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ತಾನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಪಸರಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಇದರ ಹಂತವಾಗಿಯೇ ಮೊದಲು ಉಪನಯನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದ್ವಿಜನಾಗೋದು, ಆಮೇಲೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಿಪ್ರನಾಗೋದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡಕೊಂಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗೋದು. ಹೇಗೆ ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮಗನಿಗೆ ಸೈನಿಕನಿಗಿರಬೇಕಾದ ಗುಣಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂದಿರುತ್ತವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ ದರ್ಶನವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಅರ್ಹತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದುದು ಅಚ್ಚರಿಯೇನಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಆತ ವೇದಾಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಗುರುವಿನ ಮೊದಲ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದಷ್ಟೇ. ಉಳಿದಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಅಪ್ಪ-ಮಗನಿಗೆ ಧಾರೆಯೆರೆವುದು ವೇದಕಾಲದಲ್ಲಿಯಂತೂ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಕೊಂಡ ಹುಡುಗನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮನುಸ್ಮೃತಿಯನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೋಡಿದರೆ, ಶಿಷ್ಯನಾದವನು ಸೂಯರ್ೋದಯಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗುರುಗಳು ಏಳುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಏಳಬೇಕಿತ್ತು, ಅವರು ಮಲಗಿದ ನಂತರ ಮಲಗಬೇಕಿತ್ತು. ನಿತ್ಯಸ್ನಾನ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಂತ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತ ಈಜಾಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಅಭ್ಯಂಜನ, ಕಾಡಿಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪಾದರಕ್ಷೆ ತೊಡುವುದು ಮಾಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ವಾದ್ಯ, ಗಾಯನ, ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭಾದಿಗಳನ್ನು ವಜರ್ಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಬೆಳಗಿನ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಸೂರ್ಯದರ್ಶನವಾಗುವವರೆಗೆ, ಸಾಯಂ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕಾಣುವವರೆಗೆ ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಗುರುವಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅಪರ್ಿಸಿ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯ ನಂತರವೇ ಉಣ್ಣಬೇಕಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಯನದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಪಾದ ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಗುರುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ದಜರ್ೆಯ ಅನ್ನ, ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವುಳ್ಳವನಾಗಬೇಕು. ದಿನದಲ್ಲಿ ಮಲಗುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಗುರು ಹೇಳದಿದ್ದರೂ ನಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಬಿಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. (ಮನುಸ್ಮೃತಿ ಅಧ್ಯಾಯ 2, ಅನುವಾದ ಶೇಷ ನವರತ್ನ)

ಉಫ್! ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ವಿಧಿ-ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನೇ ಶೋಷಣೆಯೆಂದು ಕರೆದು ರಂಪಾಟ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರೇನೋ. 12 ರಿಂದ 14 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ಬಗೆಯ ಕಠಿಣ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಒಬ್ಬ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದು. ಅಕ್ಷರಶಃ ಅದೊಂದು ಸುದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸೇ. ಈ ತಪಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಆತ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಆಂತರಿಕ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ತೇಜೋವಂತನಾದರೆ ಸುತ್ತಲ ಸಮಾಜ ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಂತೆ ರಾಜನೂ ಅವನೆದುರಿಗೆ ಬಂದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನುವಂತೂ ಒಂದೆಡೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ ರಾಜ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಮುಗಿಸಿದ ಸ್ನಾತಕರು ಎದುರಾದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಸ್ನಾತಕನೇ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯನು ಅಂತ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ರಾಜನಿಗಿಂತಲೂ ರಾಜಷರ್ಿಯಾದವನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವವಿತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ. ಏಕೆಗೊತ್ತೇ? ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಶ್ವರವೆಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ರಾಜನ ಸಂಪತ್ತು-ಅಧಿಕಾರಗಳು ಗೌಣವಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಆತ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಿದ್ದ.

the-topmost-yoga-system

ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಚರ್ಿಸೋಣ. ಆದರೆ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬನ್ನಿ. ಇಷ್ಟು ಕಠಿಣ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗದವ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗುರುಕುಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಡೆದು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅಥವಾ ಬೇರೊಬ್ಬ ಗುರುವನ್ನು ಅರಸಿ ಹೊರಟು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಪಾಣಿನಿಯ ಸೂತ್ರವೊಂದು ‘ಧ್ವಾಂಕ್ಷೇಣ ಕ್ಷೇಪೆ’ ಎಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಗುರುವಿನಿಂದ ಗುರುವಿಗೆ ಒಂದೆಡೆ ನಿಲ್ಲದೇ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ‘ತೀರ್ಥಕಾಕ’ನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಗೆ ಹೇಗೆ ಒಂದೆಡೆ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲಲಾರದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅಲೆಮಾರಿ ಶಿಷ್ಯನೀತ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ ಅದು. ಗುರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತ ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ‘ಅಂತೇವಾಸಿ’ಗಳೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದು. ಹೀಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಗುರುಕುಲದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ಇಷ್ಟನ್ನೂ ಪಾಲಿಸಲಾಗದೇ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿದ್ದವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವರ್ಣದವರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗದವರು ಸೇವಾ ಮಾರ್ಗದವರಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರ ಕೆಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವೈಶ್ಯಾದಿ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕಿರಿಕಿರಿ ಎನ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಜಗತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತಿರೋದು ಹೀಗೆಯೇ. ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬಿಕಾಂ ಮಾಡಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮುಗಿಸಿದವ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆದರೆ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ಬಿಟ್ಟವ ಅದೇ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲು ಕಾಯುತ್ತ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮ್ಯಾನೇಜರ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಕಾವಲುಗಾರನ ಮಗ ಸವಾಲುಗಳನ್ನೆದುರಿಸಿ ತನ್ನ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಬೇಕು. ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಆದರ ನೋಡುವ, ಅರಿಯುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬದಲಾಗಿದೆ ಅಷ್ಟೇ. ಬಿಡಿ. ಅದನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಚಚರ್ಿಸಿದರೆ ಸುಳ್ಳು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ತೋಡಿದ ಖೆಡ್ಡಾದೊಳಕ್ಕೇ ನಾವೂ ಬಿದ್ದು ವಿಲವಿಲ ವದ್ದಾಡಬೇಕಾದೀತು!

ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಂತೆ ಪಾಣಿನಿಯ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯೂ ಅಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅರಿಯುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಯೇ ಪ್ರೊ. ಮಾವೇಳಿಕರ ಅಚ್ಯುತನ್ರವರ Educational practices in Manu, Panini and Kautilya ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕಾದ ಕೃತಿ. ಪಾಣಿನಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದವನೆಂದು ಕೆಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸೂತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆತ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಆತ ಇದ್ದಿರಲೂಬಹುದು. ಅದು ಈ ಹೊತ್ತಿನ ಚಚರ್ೆಯಲ್ಲ ಬಿಡಿ. ಪಾಣಿನಿ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ‘ದೃಷ್ಟಾ’ ಎಂದು, ಈ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಇತರರು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ ನಿಮರ್ಿತ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ‘ಪ್ರೋಕ್ತಾ’ ಎಂದೂ, ಹೀಗೆ ಪುನರುಚ್ಚರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಅರಿತ ಸತ್ಯಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಾಶಿಯನ್ನು ‘ಉಪಜ್ಞಾತ’ ಎಂದೂ ಕೊನೆಗೆ ಇತರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲೇಖಕರ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ‘ಕೃತ’ ಎಂದೂ ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.

ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಪಾಣಿನಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಸ್ತಾರ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟನ್ನೂ ಅಂದಿನ ದಿನಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂಬುದು ಮತ್ತೂ ಅಚ್ಚರಿಯ ವಿಷಯ. ‘ತೀರ್ಥಕಾಕ’ರಿದ್ದಂತೆ ಗುರುವಿನ ಛತ್ರಛಾಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಸಕಲ ವಿದ್ಯಾಪಾರಂಗತರಾಗುವ ಹಂಬಲದ ಛಾತ್ರರೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಅಧ್ಯಯನಶೀಲರಾಗಿದ್ದು ದೀಪಕ್ಕೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಕೊರತೆಯಾದಾಗ ಸೆಗಣಿಯ ಬೆರಣಿ ಒಣಗಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿದ ಬೆಂಕಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಹಾಗೆಂದು ಪತಂಜಲಿಯ ಕೃತಿ ಅಂದಿನ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೌಶಲವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಗುರುವಿನ ಕುರಿತಂತೆಯೂ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳು ಬಲು ಸ್ಪಷ್ಟ. ವೇದವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವುದನ್ನು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅಂಗವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಸಂಸ್ಕಾರ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅನ್ನವಿತ್ತು ಸಲಹಿದವ ಗುರುವಾದರೆ, ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿ ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳ ಅಂತರಾರ್ಥವನ್ನೂ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ಆಚಾರ್ಯನೆನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉಪಾಧ್ಯಾಯನಿಗಿಂತ, ಗುರು ಮತ್ತು ಗುರುವಿಗಿಂತ ಆಚಾರ್ಯರು ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಣಿನಿ, ಪತಂಜಲಿ, ಚಾಣಕ್ಯರನ್ನೆಲ್ಲ ಆಚಾರ್ಯರೆಂದು ಗೌರವಿಸುವುದು ಅದಕ್ಕೇ.

ಆಪಸ್ತಂಭನ ಪ್ರಕಾರ ಗುರುವಾಗುವುದೂ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಾಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವಂತಹ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೇ ಗುರುವಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದವ ಗುರುವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಯೋಗ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಷ್ಯನ ಅಭ್ಯುದಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿತನ ತೋರಿದರೆ ಅದನ್ನು ಮೊದಲು ಗುರುವಿನ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುವ ಶಿಷ್ಯ ಆತ ತಿದ್ದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲವಾದರೆ ಅವನನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಶಿಷ್ಯ ಗುರುಗಳ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತ ಅವರನ್ನು ಒಲಿಸಬೇಕಾದ್ದು ನಿಜವೇ ಆದರೂ ಗುರುವಾದವನು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶೋಷಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತಂತೆ ಚಚರ್ೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಿಯಮದ ಚೌಕಟ್ಟು ಮುರಿದ ಗುರುವಿಗೆ ರಾಜ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಹುದಿತ್ತು!

ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಗುರುವಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಪಸ್ತಂಭನ ಪ್ರಕಾರ ಹೆದರಿಸುವುದು, ಉಪವಾಸ ಕೆಡವೋದು, ತಣ್ಣೀರಿನ ಸ್ನಾನ, ತನ್ನೆದುರಿಗೆ ಬರದಿರುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದಾಗ ಹಗ್ಗ ಅಥವಾ ಸೀಳಿದ ಬಿದಿರು ಕೋಲಿನಿಂದ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೊಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಮನು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇನ್ನು ಸಂಬಳದ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಡುವಾಗ ‘ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ’ ಕೊಟ್ಟು ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯರಾದವರು ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಚಾರ್ಯರಾದವರು ತಾವು ಕೊಟ್ಟ ವಿದ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಶಿಷ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಪುತ್ರನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯೆ ಧಾರೆ ಎರೆವುದೇ ಅವರಿಗೆ ಆನಂದದಾಯಕ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನಿಗದಿತ ಶುಲ್ಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದಂತೂ ಅಕ್ಷಮ್ಯ ಅಪರಾಧವೇ ಆಗಿತ್ತು.

ಅಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವೇ ಇದು. ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾರಾಟದ ಸರಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ದುಡಿಯುವವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಣಗಳಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವ ಈ ವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸೇನೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ, ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಥವಾ ಇತರೆ ನೌಕರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹಾಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಬದುಕು ಬಯಸುವವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವರ್ಣದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಅನ್ಯ ವರ್ನಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಯ ಮೇಲೂ ಆಧಿಪತ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವಗರ್ಾಯಿಸುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಬಡವನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಾತ್ರ!

ಬಹುಶಃ ಪ್ರತೀ ಕಥೆಯಲ್ಲೂ ‘ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೊಬ್ಬನಿದ್ದ’ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯ ಇದ್ದಿದ್ದೇಕೆಂದು ಈಗ ಅರ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು!

ಬದುಕೆಂಬ ಪರೀಕ್ಷೆ, ನಪಾಸಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಾಕು!

ಬದುಕೆಂಬ ಪರೀಕ್ಷೆ, ನಪಾಸಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಾಕು!

ಪರೀಕ್ಷೆ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಂಚಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಬರೆಯಬೇಕಾದ ಹುಡುಗ ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತ. ಮೂರು ತಾಸು ಕಳೆಯಿತು. ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣ ಉಳಿದಿರುವಾಗ ಆತ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದಷ್ಟು ಗೀಚಿದ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಓದುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ಸಮಯ ಮೀರಿತ್ತು. ಮೇಷ್ಟ್ರು ಬಂದು ಉತ್ತರ ಪತ್ರಿಕೆ ಪಡೆದು ನಡೆದೇ ಬಿಟ್ಟರು! ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇನು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯೇ? ಉತ್ತರ ಬರೆಯಬೇಕಿದ್ದ ಆ ಹುಡುಗರು ನಾವೇ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟವ ಭಗವಂತ. ಮೂರು ತಾಸು ಬದುಕಿನ ಅವಧಿ. ಬರೆಯದೇ ಮರಳಿ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಪತ್ರಿಕೆ ನಮ್ಮ ಸಾಧನೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಹುಡುಗ ನಪಾಸಾಗುವುದು ಅದೆಷ್ಟು ಖಾತ್ರಿಯೋ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸೋಲುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಖಾತ್ರಿ.
‘ಮಾನವ ಜನ್ಮ ದೊಡ್ಡದು, ಅದನ್ನು ಹಾನಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ’ ಎಂಬ ಹಿರಿಯರ ಮಾತಿದೆ. ಆದರೆ ನಮಗದು ಅರ್ಥವಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಲ ಮೀರಿಯೇ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ‘ನಾನು ಯಾರು?’ ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಸಾಕು, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಲು. ಆದರೆ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮಯವೇ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ ನಮಗೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಟದ ಹೊತ್ತು. ಆಗ ಗಹನವಾದುದು ಬೇಡ. ಯೌವ್ವನದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಮತ್ತಿನ ಸಮಯ. ಆಗ ‘ನಾನು’ ದೇಹವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತೇನೆ. ಅದರ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿ ಹೋಗಿರುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಂಬಿಕೊಂಡು ಬಂದ ದೇಹದ ಕಸುವು ತೀರುವ ವೇಳೆಗೆ ಸಮಯ ಮುಗಿಯಲು ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ದಿನ ಬಾಕಿ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ನೋಡಿ ನಮ್ಮ ಧಾವಂತ…. ನಾವು ಆತುರಾತುರವಾಗಿ ಇಷ್ಟೂ ದಿನ ಮಾಡದ್ದನ್ನು ಮಾಡ ಹೊರಡುತ್ತೇವೆ. ಖಾಲಿ ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಗೀಚಲಾರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಗೀಚುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿಯೇ ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಹೋಗೋದು, ಪ್ರವಚನ ಕೇಳೋದು ಎಲ್ಲ.
ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಯೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳಿತು. ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟಿರುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅದು ಮಾತ್ರ ಅಂತ್ಯಕಾಲದವರೆಗೂ ಜೊತೆಗಿರುತ್ತದೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಜೊತೆಗೆ ಬರುವಂತಹುದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಸಮಯ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಸೂಕ್ತ ಗುರುವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬೆಳಕಿನತ್ತ ನಡೆದುಬಿಡಬೇಕು. ಒಮ್ಮೆ ಬೆಳಕಿನ ದರ್ಶನವಾದರೆ ಮುಗಿಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಆ ಆನಂದದ ಅಲೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೇಕೆ ತಡ? ಪರೀಕ್ಷೆಗೆಂದು ಕುಳಿತಿದ್ದೇನೆ. ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಉತ್ತರ ಬರೆಯೋಣ. ಬೆಲ್ಲು ಹೊಡೆಯುವ ಮುನ್ನ ಉತ್ತರ ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿ ನಿರಾಳವಾಗೋಣ. ನಪಾಸಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಉತ್ತರ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಮೇಯ ಬರದಿದ್ದರೆ ಸಾಕು.

ತಕ್ಷಶಿಲೆಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ, ವೇದಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ!

ತಕ್ಷಶಿಲೆಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ, ವೇದಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ!

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು. ಮೊದಲನೆಯದು ಆಲೋಚನೆ, ತತ್ತ್ವ, ಧ್ಯಾನ, ತಪಸ್ಸುಗಳ ಕುರಿತಂಥ ಜ್ಞಾನಕಾಂಡವಾದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಯಜ್ಞ, ಆಚರಣೆ, ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರ್ಮಕಾಂಡ. ಎಷ್ಟೇ ಬೇಡವೆಂದರೂ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನಶೀಲರಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ, ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಯಜ್ಞಯಾಗಾದಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುವ ಪುರೋಹಿತರಷ್ಟೇ ಆಗತೊಡಗಿದರು. ವೇದಗಳ ದರ್ಶನದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ಬದಿಗೆ ಸರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಲೇ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹೊಸ ಲೋಕ ತೆರೆದುಕೊಂಡು ಋಗ್ವೇದದ ಹೃದಯಬಡಿತ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸತೊಡಗಿದ್ದು.

1

ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಕುರಿತಂತಹ ವಿವರಗಳು ಮೈನವಿರೇಳಿಸುವಂಥದ್ದು. ಹಾಗಂತ ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇರಲಿಲ್ಲವೇನು ಎಂದರೆ ‘ಖಂಡಿತ ಇತ್ತು’ ಎಂಬುದೊಂದೇ ಉತ್ತರವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಬಿಳಿಯ ಚರಿತ್ರಕಾರರ ಪಾಲಿಗೆ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯೇ ನುಂಗಲಾರದ ತುತ್ತು; ಇನ್ನು ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ ಹೇಳಿ.
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವೇದ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ, ವೇದೋತ್ತರ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಗಳೆಲ್ಲ ಅಧ್ಯಯನ ಯೋಗ್ಯವೇ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿರೋದೇ ಗುರು-ಶಿಷ್ಯರ ಚಚರ್ೆ, ಸಂವಾದಗಳ ಮೂಲಕ. ಅಂದಮೇಲೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವಂತಹ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಂದರ ಇದ್ದಿರಲೇಬೇಕಲ್ಲ. ಹಾಗೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪದ್ಧತಿ ಇದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸಿಗದಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಋಗ್ವೇದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳೂ ಇಂದು ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕೈಗೆಟಕುತ್ತಿರುವುದು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತಂತೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಾಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲನ್ನು ಐದನೇ ಸಾಲು ಕೇಳುವುದರೊಳಗೆ ಮರೆತು ಹೋಗುವ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಒಂದಿನಿತೂ ಉಚ್ಚಾರ ದೋಷವೂ ಇಲ್ಲದೇ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನನ್ಯವೇ ಆಗಿರಬೇಕು.
ವೇದಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾಗಿ ದರ್ಶನ ಪಡಕೊಂಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ಋಷಿ ಸೂಕ್ತಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹಂಚುವ ಗುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನೇ ಅದನ್ನು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಬಹುಶಃ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾದರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಅದಾಗಿರಬೇಕು. ಸುಮ್ಮನೇ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಸಿ ವಿ ರಾಮನ್, ಐನ್ಸ್ಟೀನ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಕಿಂಗ್ರು ತಾವೇ ಪಾಠ ಮಾಡುವಂತಿದ್ದರೆ ಆ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಭಾಗ್ಯ ಹೇಗಿರಬಹುದು?!

5
ಪುತ್ರನೇ ಋಷಿಗಳ ಮೊದಲ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇತರರೂ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಋಷಿ ಮನೆಯೇ ವಿದ್ಯಾಲಯ. ಬರವಣಿಗೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲವದು. ಹೀಗಾಗಿ ಮಂತ್ರಗಳು ಎಡವಟ್ಟಾಗದಂತೆ ಮುಂದಿನವರು ಕಲಿಯಲು ಸರಿ-ತಪ್ಪುಗಳ ಗುರುತಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಪದಪಾಠ, ಕ್ರಮಪಾಠ, ಜಟಾಪಾಠಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ರೂಢಿಸಲಾಯಿತು. ಬರವಣಿಗೆಯಿಲ್ಲದೇ ಕೇಳಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡದ್ದರಿಂದಲೇ ಇವು ಶೃತಿಗಳೆನಿಸಿದವು. ಜೈಮಿನಿಯ ಪೂರ್ವ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ನಿಯಮಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲಾಭಗಳುಂಟಾಗುವವಂತೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಕ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ರೂಪಿಸಲು ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಂತ ಬರಿಯ ಕಂಠಪಾಠದಿಂದ ಉನ್ನತಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಋಷಿಗಳು ಅರಿತಿದ್ದರು. ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಪದಗಳ ಅರ್ಥದ ಮೇಲೆ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭೂತಿಗಳಾಗುತ್ತವೆಂಬುದನ್ನು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಂತೆ ತಪಸ್ಸು ಗೈಯ್ಯಲು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಯಾಸ್ಕರು ತಮ್ಮ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ ಅಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ರೂಪು-ರೇಷೆಗಳು ಗರಿಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯಾಧಿದೇವತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಬಳಿ ಬಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಳಂತೆ, ‘ನಾನು ನಿನ್ನ ಪಾಲಿನ ನಿಧಿ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ಅಸೂಯೆ ಹೊಂದಿರುವವನಿಗೆ, ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ನೇರವಂತಿಕೆ ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ನೀಡಬೇಡ. ಆಗ ಮಾತ್ರವೇ ನಾನು ಶಕ್ತಿಸ್ರೋತವಾಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ’ ಎಂದಳಂತೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ‘ಶುಚಿಯಾಗಿರುವವನಿಗೆ, ಅನುರಾಗರಹಿತನಿಗೆ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯುಳ್ಳವನಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು’ ಎಂದೂ ಆದೇಶಿಸಿದಳಂತೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಗುರುಕುಲ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆಗಳೇನೆಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತವಾದಂತಾಯಿತು!
ಹೀಗೆ ಗುರುವಿನ ಮನೆಗೆ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಗುರುಗಳೇ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪನಯನವೆಂದರೆ ‘ಎರಡನೇ ಹುಟ್ಟು’ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮನುವಿನ ಮಾತಿನಂತೆ ಸಾವಿತ್ರಿಯೇ (ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ) ತಾಯಿಯಾಗಿ, ಬೋಧಿಸುವ ಆಚಾರ್ಯರೇ ತಂದೆಯಾಗಿ ಶಿಷ್ಯ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆದುದರ ಸಂಕೇತ ಉಪನಯನ. ಆಪಸ್ತಂಭನ ಪ್ರಕಾರ ‘ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರು ಸಾಧಾರಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟರೆ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲದಿಂದ ಪಡೆದ ಈ ಹುಟ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು!’ ಹೀಗೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಹುಟ್ಟಿದುದರಿಂದಲೇ ಆತ ದ್ವಿಜ. ನೆನಪಿಡಿ. ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ ಪಡೆಯಲು ಯಾಸ್ಕರು ಹೇಳಿದ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವವರೆಲ್ಲ ದ್ವಿಜರಾಗಿ ಗುರುವಿನಿಂದ ದೀಕ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಕಲ್ಪಬದ್ಧರಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಶೀಲರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೂಯರ್ೋದಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ಎದ್ದು ಮಂತ್ರಪಠಣ

3

ಶುರುಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಧ್ಯಯನದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇಡಿಯ ವಾತಾವರಣ ಮಳೆಗಾಲದ ಕಪ್ಪೆಗಳು ವಟಗುಟ್ಟುವಂತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಯೂ ಸ್ವಂತ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ, ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿ ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಕಂಠಸ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನೂ ಹೃದ್ಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರುತ ಶಾಂತಿ-ಧ್ಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೆತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದೊಡನೆ ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ತಾವು ತಿಳಿದದ್ದನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಲಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಅವರೇ ಗುರು. ಅಂದಮೇಲೆ ಗುರುವಾಗಲು ಮೊದಲ ಅರ್ಹತೆ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಠಸ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೃದಯಸ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿತ್ತು. ಸತ್ಯಕಾಮ ಜಾಬಾಲನನ್ನು ಗುರುಗಳು ಈ ರೀತಿಯ ಶಾಂತಿ-ಧ್ಯಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಗೋವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳಿಸಿದ್ದು ಗೊತ್ತಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮರಳಿ ಬರುವಾಗ ಕಲಿತದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸತ್ಯಕಾಮನ ತೇಜಸ್ಸು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಆಕಷರ್ಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು! ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವೇದಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೆನ್ನುವುದು ಬರಿಯ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಸಂಕಲನವಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ನಿಲುಕಬೇಕಾದ ಮತ್ತು ದರ್ಶನ ಪಡಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸತ್ಯದ ಅನಾವರಣವಾಗಿತ್ತು.
ಹೀಗೆ ಗುರುವಿನ ಪದತಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಘವೆನ್ನುವ ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಡ್ಡುತ್ತಿದ್ದ. ಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. (ಅಂದಹಾಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಘವೆಂದರೆ ಇಂದಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿರಬೇಡಿ. ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಶಿಲವಾಗಿರುವ ವರ್ಣದ ಕಲ್ಪನೆ ಅದು. ಹೀಗಾಗಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳೆಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು.) ರಾಧಾ ಕುಮುದ ಮುಖಜರ್ಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ‘ಅಧ್ಯಯನದ ಅಂಶಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಲೆಹಾಕಿ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರಿಪಕ್ವಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜೊತೆಗೂಡುವ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚುರಗೊಂಡಿತ್ತು’ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇನು ಗೊತ್ತೇ? ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ ಗುರುಮುಖೇನ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಋಷಿಕಾ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಿಯರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಯುವತಿಯನ್ನು ತನ್ನಂತೆ ಅಧ್ಯಯನ ಹೊಂದಿದ ಯುವಕನಿಗೇ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚನೆ ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಗಂಡ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆಂದು ಕುಳಿತಾಗ ಹೆಂಡತಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಋಗ್ವೇದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ರೋಮಶಾ, ಲೋಪಾಮುದ್ರಾ, ಅಪಾಲಾ, ವಿಶ್ವವಾರಾ ಮುಂತಾಗಿ ಅನೇಕ ಋಷಿಕೆಯರನ್ನು ಋಗ್ವೇದವೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.
ಜಾತಿ-ಮತಗಳ ತಾಕಲಾಟವಿರದಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸರಣ ಆಗಿನದ್ದು. ಯಜುವರ್ೇದದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ಶೂದ್ರ, ಅನಾರ್ಯ, ಚಾರಣ (ವೈಶ್ಯ) ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವೇದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದಿದೆ. (‘ಯಥೇಮಾಮ್ ವಾಚಮ್ ಕಲ್ಯಾಣೀಮಾವದಾನಿ ಜನೇಭ್ಯಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ರಾಜನ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಶೂದ್ರಾಯ ಚಾಯರ್ಾಯ ಚಸ್ವಾಯ ಚಾರಣಾಯ’ ಯಜುವರ್ೇದ ಅಧ್ಯಾಯ 26, ಮಂಡಲ 2) ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಪದ್ಧತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಹಾಗಂತ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅರಿತು ಋಷಿಯಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ. ಅಂಬರೀಷ, ತ್ರಸದಸ್ಯೂ, ಪುರುಮಿಳ, ಅಜಾಮಿಳ ಹೀಗೆ ಅನೇಕರು. ಯಜುವರ್ೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಅಥರ್ವಣ ವೇದಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಇದೇ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತೆಂದು ಪಂಡಿತರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಮೋಚ್ಚ ಹಂತ ಬಹುಶಃ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಕಾಲಘಟ್ಟವೇ ಇರಬೇಕು. ಅವುಗಳು ವೇದದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗಗಳು. ಹೀಗಾಗಿ ವೇದಾಂತವೆಂದೇ ಅದನ್ನು ಕರೆದಿರೋದು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು. ಮೊದಲನೆಯದು ಆಲೋಚನೆ, ತತ್ತ್ವ, ಧ್ಯಾನ, ತಪಸ್ಸುಗಳ ಕುರಿತಂಥ ಜ್ಞಾನಕಾಂಡವಾದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಯಜ್ಞ, ಆಚರಣೆ, ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರ್ಮಕಾಂಡ. ಎಷ್ಟೇ ಬೇಡವೆಂದರೂ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನಶೀಲರಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ, ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಯಜ್ಞಯಾಗಾದಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುವ ಪುರೋಹಿತರಷ್ಟೇ ಆಗತೊಡಗಿದರು. ವೇದಗಳ ದರ್ಶನದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ಬದಿಗೆ ಸರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಲೇ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹೊಸ ಲೋಕ ತೆರೆದುಕೊಂಡು ಋಗ್ವೇದದ ಹೃದಯಬಡಿತ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸತೊಡಗಿದ್ದು.
ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಾಂಗವೇ. ಅದಾಗಲೇ ಒಂದು ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿದ ಶಿಷ್ಯ ಗುರುಗಳ ಬಳಿ ಸಾರಿ, ಕುಳಿತು ತನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅನುಮಾನ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೇದಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳದೇ ಆದ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಶಾಖೆಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡ ಸತ್ಯಗಳಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಕಷರ್ಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಜವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಶಾಖೆ, ಚರಣ, ಪರಿಷತ್ತು, ಕುಲ, ಗೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ತನ್ಮೂಲಕ ಆಯಾ ವೇದಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ, ಅಥರ್ೈಸುವ, ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳ ಹೆಗಲೇರಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಪ್ರವರ ಹೇಳುವಾಗ ಗೋತ್ರವನ್ನು, ಶಾಖೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರಲ್ಲ ಅದು ಇದರದ್ದೇ ಭಾಗ. ಒಂದು ಶಾಖೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬಾರದೆಂದು ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಿನ ಆಜ್ಞೆ ಇತ್ತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಒಂದಷ್ಟು ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಯಾ ಶಾಖೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಹಾಗಂತ ಪರಾಶರರ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮುಲ್ಲರ್ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುವ ಸಮಪರ್ಿತ ಪಡೆಯ ನಿಮರ್ಾಣಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಿಯಮಗಳೆಲ್ಲ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಠೋರವಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನೇ ಕೆಡಿಸಿರಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಕು. ಇಂತಹ ಹೊತ್ತಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತೆ ಮೂಲ ಸತ್ತ್ವದೆಡೆಗೆ ಹೊರಳುವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಎನಿಸಿ, ವೈಚಾರಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದಿರಬೇಕು.
ಆಗಿನ ಶಾಲೆಗಳು ಈಗಿನವುಗಳಂತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆವ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತರ ವಠಾರದಂತಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾಷ್ಟ್ರದುನ್ನತಿಯ ಕುರಿತಂತೆ ಸದಾ ಚಿಂತನಶೀಲರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ಇಂಥವರಿಂದಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿತು. ವೇದಕಾಲದ ಜನ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿ ದೂರ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಹರಡಲು ಇವರುಗಳೇ ಕಾರಣ. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು, ಆದರೂ ಗುರುಮುಖೇನ ಕಲಿಯುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ತಂದೆಯೇ ಮಗನಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಇವೆ. ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಯಾದವ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಉಣ್ಣಬೇಕಿತ್ತು. ಹಾಗಂತ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತರುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಠಿಣ ನಿಯಮವೂ ಇತ್ತು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಬಲು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಬಡತನವನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀವಿಸುವುದರಿಂದ ಅಹಂಕಾರ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ವಿದ್ಯಾದೇವತೆಯ ಕೃಪೆ ಸಲೀಸು ಅಂತ. ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿ ಪವಿತ್ರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಸದಾ ಜ್ವಲಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಆಯ್ದು ತರುವುದು ಅವನದ್ದೇ ಕೆಲಸ. ‘ಕೈಲಿ ಸಮಿತ್ತುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಗುರುವನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗು’ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆ ಹೇಳಿಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಕೆಲವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಗುರು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಅಗ್ನಿ ಆರದಂತೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕೇತವೂ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುಕುಲದ ಪಾಲಿಗೆ ಸಂಪತ್ತಾಗಿದ್ದ ದನಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಶಿಷ್ಯನದೇ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿಕೊಂಡು ಶಿಷ್ಯ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಅಳೆದು-ತೂಗಿ ಗುರುಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹೀಗಾಗಿ ಅಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಲೆಬಸ್ ಮುಗಿಸುವ ಭರಾಟೆಯ ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಮಥ್ರ್ಯದ ಪರೀಕ್ಷೆ ವಿದ್ವತ್ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ‘ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಪಸರ್ೆಂಟ್ ರಿಸಲ್ಟ್’ನ ತಾಕಲಾಟವಿರಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿ ಹೋಗುವ ಹೆದರಿಕೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣ ತ್ಯಾಗಿಗಳ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಬದಲಾಗುವ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಲಿ, ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳಾಗಲಿ ಸಮಾಜದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಛೇ! ಎಷ್ಟೊಂದು ದೂರ ಬಂದುಬಿಟ್ಟೆವಲ್ಲ. . .