ಅಖಂಡ ಆರ್ಯಾ‍ವರ್ತದ ಪ್ರಚಂಡ ಅಶೋಕ!

ಅಖಂಡ ಆರ್ಯಾ‍ವರ್ತದ ಪ್ರಚಂಡ ಅಶೋಕ!

ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಅಶೋಕನ ಹುಟ್ಟಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ತನ್ನದೇ ಆದ ಶೃಂಗಾರ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಹೆಣೆದಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಶೋಕ ಇಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಲು ಅವನೊಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬಿಳಿಯರ ರಕ್ತವೇ ಕಾರಣ! ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಗ್ರೀಕ್ ದೊರೆ ಸೆಲ್ಯುಕಸ್ನ ಮಗಳ ಮದುವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಬಿಂದುಸಾರ ಅವರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವನಾಗಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಂದುಸಾರನೇ ಈ ಪೃಥೆ ಮುಂದುವರೆಸಿ ಗ್ರೀಕ್ ರಾಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು ಅವಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವ ಅಶೋಕನಾಗಿರಬೇಕು ಅಂತ!

ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ-ಚಾಣಕ್ಯರು ಓದಿದ ತಕ್ಷಶಿಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಕೆದಕುತ್ತಾ 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದವರೆಗೂ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸ ಬಂದಂತಾಯ್ತು. ಅಷ್ಟಾದರೂ ಸಾಗರದೊಳಗಿನ ಬಿಂದುವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಎರವಲು ಪಡಕೊಂಡ ಬಿಳಿಯರು ನಮಗೆ ಕಾರಕೂನರನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಹೋದರಲ್ಲ, ಅದೇ ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಈ ನೋವಿನೊಂದಿಗೇ ನಾವು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಮರಳೋಣ.

ಮಹಾಚತುರ ಚಾಣಕ್ಯನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿತನಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಿರತನಾಗಿದ್ದ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಇಡಿಯ ಆರ್ಯಾವರ್ತವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಪಣತೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಅದು ಚಾಣಕ್ಯರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ನಂದರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿದ ಅಸಹನೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳಲು ತವಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಳೆಗಾರರನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತು ಅಖಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆತ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬೃಹತ್ ಸೇನೆ ಸಂಘಟಿಸಿದ. ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ತನ್ನ ‘ಅಶೋಕ’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಇರದಿದ್ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಉಪಖಂಡವನ್ನು ಏಕವಾಗಿರಿಸುವ ಏಕೈಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಸೈನ್ಯಬಲವೇ’ ಎಂದೆನ್ನುತ್ತ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆತ ಸೈನ್ಯಬಲವನ್ನು ಆ ಪರಿ ಹಿಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಡಪಂಥೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರೆಲ್ಲರದ್ದೂ ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆ. ‘ಭಾರತ ಎಂದಿಗೂ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ಗಿಳಿ ಪಾಠ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಮಂದಿ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜಾ ರಾಮಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಇಡಿಯ ದೇಶ, ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ದೇಶ, ನಂದರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಭಾರತ ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲವೇನು? ಈಗಲೂ ಆಗಾಗ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗುವ ಮಾತಾಡುತ್ತವೆ, ಈಶಾನ್ಯ-ಕಾಶ್ಮೀರಗಳು ಸಿಡಿದು ಹೋಗುವ ಕೂಗು ಹಾಕುತ್ತವೆ. ಅದರರ್ಥ ‘ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ ಭಾರತ’ ಎಂದೇನು? ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ಗೆ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ಆತ ಚಾಣಕ್ಯನ ಶಿಷ್ಯ ಎಂಬುದು ನುಂಗಲಾರದ ಬಿಸಿ ತುಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೇ.
ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ 12 ವರ್ಷಗಳ ಬರಗಾಲ ತಟ್ಟಿದಾಗ ಮಗ ಬಿಂದುಸಾರನಿಗೆ ಪಟ್ಟಕಟ್ಟಿ ತಾನು ಸ್ವತಃ ಜೈನಮತ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡಿ ಭದ್ರ ಬಾಹುಗಳೊಂದಿಗೆ ಶ್ರವಣ ಬೆಳಗೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನಂತೆ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಜೈನಮತ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಆಗ ಬೌದ್ಧಮತದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಕುರಿತಂತೆಯಾಗಲೀ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೊರಕದು. ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸಕಾರರೂ ಈ ಕುರಿತಂತೆ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಯೇನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಅವನ ನಂತರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಿಂದುಸಾರನ ಜನನದ ಕುರಿತಂತೆ ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಅತ್ಯಂತ ಅವಹೇಳನಕಾರಿಯಾದ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಕಥೆಯೊಂದನ್ನು ಬೌದ್ಧ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಾಣಕ್ಯ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಷ ಬೆರೆಸಿ ಉಣಿಸಿ ಅವನನ್ನು ವಿಷ ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದನಂತೆ. ಅದೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಪಟ್ಟದರಸಿ ಇದರ ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ಒಂದು ತುತ್ತು ತಿಂದುಬಿಟ್ಟಳಂತೆ. ಚಾಣಕ್ಯ ತಡೆಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದು ಹೋದ ಅಚಾತುರ್ಯವಂತೆ ಇದು. ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶುವನ್ನು ಉಳಿಸಲೆಂದು ಚಾಣಕ್ಯ ರಾಣಿಯ ತಲೆಕಡಿದು ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಮೇಕೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದನಂತೆ. ಮಗು ಜನನವಾದಾಗ ಮೈತುಂಬಾ ಮಚ್ಚೆಗಳಿದ್ದವಂತೆ. ಇದು ಸಾರವತ್ತಾದ ಚುಕ್ಕಿಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಬಿಂದುಸಾರ ಎಂದು ಶಿಶುವಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯ್ತಂತೆ. ಅಡಗೂಲಜ್ಜಿಯ ಕಥೆಯಂತಿರುವ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನೂ ಆಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೇ ಚಾಣಕ್ಯನನ್ನು ಕ್ರೂರಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದತ್ತ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡದ ಬಿಂದುಸಾರ ಸತ್ತ್ವಹೀನನೆಂದು ಮೇಕೆಯಂತೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಬಿಂದುಸಾರ ಶತ್ರುಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಯಮನೇ ಆಗಿದ್ದವನು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ತಕರಾರು ಮಾಡಿದವನನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಹೊಸಕಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ. ತಂದೆ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಮೌರ್ಯಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಸೌಧ ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಬಿಂದುಸಾರನೇ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನವರೆಗೆ, ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಪ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅಖಂಡ ಆರ್ಯಾವರ್ತದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದು ಇವನ ಕಾಲಕ್ಕೇ.
ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ರಾಜನ ಮತ-ಪಂಥಗಳು ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅದು ತಡೆಯಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಚಾಣಕ್ಯರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ವೈದಿಕ ಮಾರ್ಗ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಆತ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮತಾನುಯಾಯಿಯಾದ. ಹಾಗಂತ ಆ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನ ಮೇಲೂ ಹೇರಲಿಲ್ಲ. ಬಿಂದುಸಾರನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಪಂಡಿತರನೇಕರು ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ತನ್ನ ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಆತ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವನ ನಂತರ ಬಂದ ಅಶೋಕ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೋತುಹೋದ!

ashoka-the-great

‘ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ಪ್ರಶಾಂತ, ಆನಂದದಾಯಕ ಮತ್ತು ಘನತೆವೆತ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ನೆನಪಲ್ಲುಳಿಯುವ ಏಕಮಾತ್ರ ನಕ್ಷತ್ರ ಅಶೋಕ ಮಾತ್ರ. ವೋಲ್ಗಾದಿಂದ ಜಪಾನಿನವರೆಗೆ ಅವನ ಹೆಸರು ಇಂದಿಗೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಚೀನಾ, ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಭಾರತಗಳು ಅವನ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿದರೂ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ’ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಹೆಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್. ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ. ಅಶೋಕನನ್ನು ಹೊಗಳಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ವಾರ್ಥದ್ದೇ ಆದರೂ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕ ವಿಶೇಷ ತಿರುವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ! ಅಶೋಕನ ಕುರಿತಂತೆ ಹರಡಿ ಹೋಗಿರುವ ಕಥೆಗಳು ಅನೇಕ. ದಿವ್ಯಾವಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಚಂಪಾ ರಾಜ್ಯದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಕ್ಷೌರಿಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಬಿಂದುಸಾರನನ್ನು ಮೋಹಿಸಿ ಮದುವೆಯಾದಳು. ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ಸುಭದ್ರಾಂಗಿಯಂತೆ. ಇವರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವನೇ ಅಶೋಕ. ಇವರೀರ್ವರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಎರಡನೇ ಮಗನ ಹೆಸರು ವೀತಶೋಕ ಎಂದೂ ಕೆಲವು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಅಶೋಕನ ಹುಟ್ಟಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ತನ್ನದೇ ಆದ ಶೃಂಗಾರ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಹೆಣೆದಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಶೋಕ ಇಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಲು ಅವನೊಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬಿಳಿಯರ ರಕ್ತವೇ ಕಾರಣ! ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಗ್ರೀಕ್ ದೊರೆ ಸೆಲ್ಯುಕಸ್ನ ಮಗಳ ಮದುವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಬಿಂದುಸಾರ ಅವರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವನಾಗಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಂದುಸಾರನೇ ಈ ಪೃಥೆ ಮುಂದುವರೆಸಿ ಗ್ರೀಕ್ ರಾಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು ಅವಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವ ಅಶೋಕನಾಗಿರಬೇಕು ಅಂತ! ಆದರೆ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆದದ್ದು ಮೌರ್ಯ ಯುಗದ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಕಾಲಕ್ಕಲ್ಲ, ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿ ನೋಡಿದರೆ ಎಡಪಂಥೀಯರ ದ್ವೇಷದ ಕಥನಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೂರಿಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ.
ಬಿಂದುಸಾರನಿಗೆ ಅನೇಕ ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದುದರಿಂದ ಅಶೋಕನಿಗೆ ನೂರೊಂದು ಜನ ಸಹೋದರರಿದ್ದರೆಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಬೇಕಾಗಬಹುದೇನೋ. ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ಅಶೋಕ ತನ್ನ ನೂರು ಜನ ಸೋದರರನ್ನು ಕೊಂದು ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರಿದನೆಂದು ಬರೆಯುತ್ತವೆ. ಹಾಗಂತ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳೂ ಈ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸಮಥರ್ಿಸಲಾರವು. ಬಹುಶಃ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅಶೋಕನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಜೋಡಿಸಿರಬಹುದು. ಜಾಹಿರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಬೆಳ್ಳಗಾಗುವರೆಂದು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಮುಖವನ್ನು ಕಪ್ಪಗೆ ಮೊದಲು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ ಹಾಗೇ ಇದು! ಅಶೋಕನನ್ನು ಕಂಡರೆ ತಂದೆಗೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೇ. ಆದರೂ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಮನ ಸೋತಿದ್ದ ಬಿಂದುಸಾರ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೊಟ್ಟು ಕಳಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನ ಅದಾಗಲೇ ಸಿಡಿದೇಳುವ ಸಂಚು ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಒತ್ತಡದಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಶೋಕ ತಂದೆಯ ಮಾತಿನಂತೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ದಂಗೆಯಡಗಿಸಿ ಜನಾನುರಾಗಿಯಾದ. ಅವನಿಗೀಗ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ದಕ್ಕಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬನ ಮಗಳಾದ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯ ಪಾಶಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ. ಮದುವೆಯೂ ಆಯಿತು ಜೊತೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ಮಹಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಘಮಿತ್ತಾ. ಈ ದೇವೀ ಬುದ್ಧನ ಬಲುಗಾಢ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವಳು. ಹೀಗಾಗಿ ಆಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಶೋಕನೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟದರಸಿಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಹೋಗದೇ ತಾನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೌದ್ಧ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದಳು. ಮುಂದೆ ಇವರೀರ್ವರನ್ನೇ ಅಶೋಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ಬೌದ್ಧ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಕಳಿಸಿದ.

sanghamitra-daughter-of-king-ashoka-a-buddhist-monk-285-bc

ಅಶೋಕನ ಪರಿವಾರವೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ದೇವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಸಂಧಿಮಿತ್ತ ಮತ್ತು ತಿಸ್ಸರಖ್ಖಿತ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಅರಸಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವೆಡೆ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ಹೆಸರೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಅಸಂಧಿಮಿತ್ತ ಪಟ್ಟದ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅವಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಪದ್ಮಾವತಿಯ ಮಗ ಕುಣಾಲನೇ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಫಾಹಿಯಾನನು ಧರ್ಮವಿವರ್ಧನನೆಂಬ ಅಶೋಕ ಪುತ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂಘಮಿತ್ತಾಳಂತೆ ಚಾರುಮತಿಯೆಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳಿದ್ದುದೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ದಿವ್ಯಾವಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಬಿಂದುಸಾರನಿಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಸುಶೀಮನನ್ನು ಪಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸುವ ತುಡಿತವಿತ್ತಂತೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಅಶೋಕ ಬೇಕಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಥನೆನಿಸಿದ ಅವನನ್ನೇ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸೇರಿ ಪಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸುವ ಉಪಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಬಿಂದುಸಾರನ ದೇಹತ್ಯಾಗದ ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ರಾಜನಾಗಿಯೂ ಅಶೋಕ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಾ ಶೃಂಗಾರದಲ್ಲಿ ಮೈಮರೆಯುತ್ತ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಆದರೆ ಬಿ.ಜಿ ಗೋಖಲೆಯವರು ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಸಂ ಅಂಡ್ ಅಶೋಕ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಶೋಕ ಸಮಯ ಪರಿಪಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ದಿನವನ್ನು ಎಂಟು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು. ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವುದು. ಮೂರರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಊಟ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ. ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ಕೂಡ. ಐದನೇ ವಿಭಾಗ ಬರವಣಿಗೆ, ಪತ್ರೋತ್ತರ ಜೊತೆಗೆ ಗುಪ್ತಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಮೀಸಲು. ಆರರಲ್ಲಿ ಸಾಹಸ, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತಿತರ ಆಸಕ್ತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಏಳನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ, ಸೈನ್ಯದ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಆತ ಸೈನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಬೇಕು’ ಹೀಗೆ ಅಶೋಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಆತ ಚೈತನ್ಯದ ಚಿಲುಮೆಯಾಗಿ ಪಾದರಸದಂತೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದ. ದೊರೆಯಾದವನೊಬ್ಬ ಅತಿಯಾಗಿ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯದೇ ಸದಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಾ ದಿನದ ಬಹುತೇಕ ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ಚಾಣಕ್ಯನ ಆದೇಶ!
ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ಬಿಂದುಸಾರರು ಇಡಿಯ ಆರ್ಯಾವರ್ತದ ಮೇಲೆಯೇ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಅಶೋಕ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದರೆ ಸಾಕಿತ್ತು. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಆತ ಗಡಿಯನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿದ. ತನ್ನ ಪರಂಪರೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದ. ಅವನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದುದು ಕಳಿಂಗವೊಂದೇ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಳಿಂಗ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಅಂಗವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಬಿಂದುಸಾರ ತೀರಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಪಟ್ಟ ಪಡೆಯಲು ನಡೆದ ಕದನದ ಲಾಭ ಪಡಕೊಂಡ ಶೂರ ಕಳಿಂಗದ ದೊರೆ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಆಚೆ ಜಿಗಿದ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡಕೊಂಡ. ಅಶೋಕನಿಗೆ ಕಳಿಂಗಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಸುವ ಉತ್ಕಟ ಬಯಕೆಯಿತ್ತು. ಅದಾಗಲೇ ತಕ್ಷಶಿಲಾದಲ್ಲಿನ ದಂಗೆಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಿ ವಿಕ್ರಮ ಮೆರೆದ ಅನುಭವವೂ ಇತ್ತು. ಹಾಗಂತ ಕಳಿಂಗ ಸುಲಭದ ತುತ್ತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ ಜೋರಾಗಿತ್ತು. ಆಥರ್ಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇತುವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧ ನಡೆದರೆ ಗೆಲುವು ಸೋಲುಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಆಮೇಲೆ, ಎರಡೂ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸಾವು-ನೋವುಗಳಂತೂ ಖಾತ್ರಿಯಿತ್ತು.
ಅಧಿಕಾರದ ಅಮಲೇರಿದವರಿಗೆ ವಿಸ್ತಾರದ ಹಂಬಲವೂ ಸೇರಿದರೆ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲ ತನಗೆ ಬೇಕೆನಿಸಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರ ಇದೊಂದೇ. ಹಿಟ್ಲರ್ನ ಜಗದೊಡೆಯನಾಗುವ ಬಯಕೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕದನಕ್ಕೆ ದೂಡಿತು. ಅಮೇರಿಕಾದ ಕದನ ಕುತೂಹಲ ಮತಿ ಅನೇಕರ ಬದುಕು ಕೆಡಿಸಿತು. ಪಾಕೀಸ್ತಾನ-ಚೀನಾಗಳು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿ ಕುಂತಿವೆ. ಅಶೋಕನಿಗೀಗ ಕಳಿಂಗ ಬೇಕೆನಿಸಿತು. ಅವನೀಗ ಯುದ್ಧಾಕಾಂಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹೊರಟ.

ವೃಕ್ಷ ಉರುಳಿಸಿ ನೆಟ್ಟಿದ್ದು, ಆಂಗ್ಲನಾಡಿನ ಸಸಿ!

ವೃಕ್ಷ ಉರುಳಿಸಿ ನೆಟ್ಟಿದ್ದು, ಆಂಗ್ಲನಾಡಿನ ಸಸಿ!

‘ಶಿಕ್ಷಣದ ಕುರಿತಂತೆ ಪೂರ್ವ ದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಗೌರವದ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದ ನಂತರವೂ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಕೂಡ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವವರಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಒಂದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ನೀಡದ ಯಾವ ಹಳ್ಳಿಗನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಎಷ್ಟೇ ಕಡಿಮೆ ಎಂದರೂ ಈಗಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು’ ಎಂದು ಅಪರೂಪದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗಿಡುತ್ತಾರೆ  ಡಾ|| ಲೈಟ್ನರ್

ನಿಮ್ಮದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು ನಿಮ್ಮೂರಿನಲ್ಲೊಂದು ಸಕರ್ಾರಿ ಶಾಲೆಯಿದ್ದರೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಒಮ್ಮೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಹಳೆಯ ಕಡತಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನೋಡಿ. ಆ ಜಮೀನು ಸಕರ್ಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೋ ಅಥವಾ ಸಕರ್ಾರವೇ ಅದನ್ನು ಜನರಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ್ದೋ? ನಿಮಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾದೀತು. ಈ ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಶಾಲೆಗಳು ಜನರಿಂದ ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜಮೀನಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರೋದು. ಶಾಲೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಕರ್ಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಊರವರೇ ಹೊರುತ್ತಿದ್ದರು.
‘ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಊರಿನ ಜನ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವತಃ ರಾಜನೇ ಗುರುವೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ನಡೆಸುವ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ದಾನ-ದತ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಪಡಕೊಂಡ ದಾನವನ್ನು ಮುಂದಿನವರು ಮಾರುವಂತಿಲ್ಲವೆಂಬ ನಿಬಂಧನೆಯೂ ಇತ್ತು’ ಎಂದೂ ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಎ.ಡಿ ಕಾಂಟ್ಬೆಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳ ದಾಖಲೆಗಳ ಅವಲೋಕನ ನಡೆಸಿದಾಗ ಒಂದಂಶವಂತೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಓದಬೇಕೆಂದು ಬಂದ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗೆ ಬಡತನ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಆತನಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ತಾವು ಬೆಳೆದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾವುದೂ ಆಗಲಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ ಆಯಾ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನದ ಒಂದಂಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕಾದ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಯೊಂದಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಸಂಭಾಳಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಖಂಡಿತ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಪ್ರತೀ ಹಳ್ಳಿಯೂ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಣರಾಜ್ಯವೇ. ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ, ಅದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹರಿದು ಬರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪಕ್ಕಾ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಚಿಂತನೆ ಇತ್ತು. 1770ರ ಆಸುಪಾಸಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡ ಪ್ರತಿಶತ 80ರಷ್ಟು ತೆರಿಗೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಿತಿಗೆ ವಿನಿಯೋಗವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆಥರ್ಿಕವಾಗಿ ಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದವರು ಕಟ್ಟಬೇಕಿದ್ದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಚೆಕರನ್ ಎನ್ನಲಾದರೆ ದತ್ತಿ ದಾನ ಪಡೆದವರು ಕಟ್ಟಬೇಕಿದ್ದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಬಾಜೀ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ತೆರಿಗೆಗಳ ಒಂದು ಭಾಗ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹೋದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗ ಅಗ್ರಹಾರಗಳಿಗೋ, ಶಾಲೆಗಳಿಗೋ ವಿನಿಯೋಗವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಬಂಗಾಳದ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜಮೀನು ಬಾಜೀ ಕಂದಾಯದಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. 1780 ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 72 ಸಾವಿರ ಜನ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬಾಜೀ ಜಮೀನಿನ ಕಂದಾಯಗಾರರೆಂದು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬಳ್ಳಾರಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಶತ 35 ಭಾಗದಷ್ಟು ಜಮೀನು ಕಂದಾಯ ರಹಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಅವು ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ದಾನ-ದತ್ತಿಯ ಜಮೀನಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಕಂದಾಯರಹಿತ ಜಮೀನನ್ನು ಕಂದಾಯ ಸಹಿತ ಜಮೀನಾಗಿ ಪರಿವತರ್ಿಸಿದರು. ನೋಡ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಪ್ರತಿಶತ 30 ಭಾಗದಷ್ಟು ಜಮೀನನ್ನು ಕಂದಾಯ ಕಟ್ಟುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಎಳೆತಂದು, ವಿಪರೀತ ಪ್ರಮಾಣದ ತೆರಿಗೆ ಹೇರಿದರು. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಹೈರಾಣಾದ ಜನತೆ ಊರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಸಾಬರಿಯಿಂದ ದೂರನಿಲ್ಲುವಂತಾಯ್ತು. ಆದಾಯದ ಮೂಲ ನಿಂತಿದ್ದರಿಂದ ಬೋಧಕರು, ವೈದ್ಯರು ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲ ಅಕ್ಷರಶಃ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗದೇ ಅವರೂ ಕೂಡ ಇತರೆ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅರಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಸಕರ್ಾರಿ ನೌಕರಿಯೆಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಕುಳಿತರು. ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಈ ಕುರಿತಂತೆ ಬರೆದ ಸಾಲುಗಳು ಮನನ ಯೋಗ್ಯ. ‘ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪತ್ತು ಮೊದಲು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಯೇ ವಿನಿಯೋಗವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಅದು ಯೂರೋಪಿಗೆ ವರ್ಗವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ವರಮಾನ ಬಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸುವುದೂ ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗುಡಿಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಅದೂ ನಿಂತಿದೆ’ ಎಂದದ್ದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪೂತರ್ಿ ಬುಡಮೇಲುಗೊಳಿಸಿದ ಬ್ರಿಟೀಷರು ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರಲು ಬಿಡಲೇ ಇಲ್ಲ.
ಬಹುಶಃ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದು ಓದಿದ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳಿಗೆ ನಾನು ಹೇಳ ಹೊರಟಿರುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಅರ್ಥವಾದೀತು. ನಮ್ಮೂರಿನ ಶಾಲೆಗೆ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ನಂತರವೂ ಮನೆಪಾಠಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ತರಕಾರಿ, ದವಸ-ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಉಪಾಧ್ಯಾರಿಗೆ ಒಯ್ದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡೂರಿನ ಹೋಟೆಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ರಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಶಾಲೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಶುಲ್ಕ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗರನ್ನೂ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಎಲ್ಲವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ನಿಜ, ಆದರೆ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಲು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಘಟನೆಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ!

33
ಬ್ರಿಟೀಷರ ಈ ಬಗೆಯ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಸಾವಿರಾರು ಶಾಲೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗಿದ್ದವು. ಶ್ರೀಮಂತರು ಮಾತ್ರ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ 533 ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೂ ಸಕರ್ಾರಿ ನೆರವು ಇಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಕಲೆಕ್ಟರ್ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವತಃ ಥಾಮಸ್ ಮನ್ರೋ ಎಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರುಗಳ ವರದಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ‘ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಎನಿಸಿದರೂ ಇತರೆ ಯೂರೋಪ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ಹೆಚ್ಚೇ’ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೊದಲಾರ್ಧ ಸಹಜವಾದ ಬಿಳಿಯರ ಧಿಮಾಕಿನ ದ್ಯೋತಕ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಆತ ಈ ವಾಕ್ಯ ಮುಂದುವರಿಸಿ ‘ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅನುಮಾನವೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅದರರ್ಥ ಬಲು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಬಂದ ಮೇಲೆಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದು, ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ-ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು.
ಪಂಜಾಬಿನ ನುರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ನೀಡಿದ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಡಾ|| ಲೈಟ್ನರ್ ಮಂಡಿಸುವ ವಿಚಾರ ನೋಡಿದರೆ ನೀವು ಅವಾಕ್ಕಾಗುವಿರಿ. ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ ‘ಶಿಕ್ಷಣದ ಕುರಿತಂತೆ ಪೂರ್ವ ದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಗೌರವದ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದ ನಂತರವೂ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಕೂಡ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವವರಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಒಂದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ನೀಡದ ಯಾವ ಹಳ್ಳಿಗನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಎಷ್ಟೇ ಕಡಿಮೆ ಎಂದರೂ ಈಗಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು’ ಎಂದು ಅಪರೂಪದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೂ ಭಾರತೀಯರು ತಮಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

32
ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕುರಿತಂತೆ ತನ್ನ ವಾಯೇಜ್ ಟು ಈಸ್ಟ್ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಲಿನೋ ಡ ಬಾತರ್ಾ ಲೋಮಿಯೋ , ‘ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯು ಯೂರೋಪಿನವರಿಗಿಂತ ಸರಳವೂ, ಕಡಿಮೆ ಖಚರ್ಿನದೂ ಆಗಿದೆ’ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ಗುರುಗಳು ತರಗತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಬಲಗೈಯಿಂದ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಗುರುಗಳು ಹೇಳುವವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚಿದ ಕೈ ತೆಗೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿದೇಶೀಯರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ತೀವ್ರತರದ ಪತನವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ಯೂರೋಪಿನವರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಖಚರ್ಿನದ್ದಾಗಿದ್ದೇಕೆ ಗೊತ್ತೇ? ಇಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳು ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಧನೆ ಮಾಡುವವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಿಕೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಾನ ಎರಡೂ ಸರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಯೇಡಮ್ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ವರದಿ ನೀಡುವಾಗ ನಾಲ್ಕು ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮೊದಲ ಹಂತದ ಹತ್ತು ದಿನಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದಿರಿನ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು(ಕೆಲವೆಡೆ ಮರಳನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು). ಎರಡನೇ ಅವಧಿ ಮುಂದಿನ ಎರಡೂವರೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಾಳೆಗರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು. ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಅದನ್ನು ಬರೆಯುವುದರ ಕುರಿತಂತೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಷರಗಳು, ನದಿ ಪರ್ವತಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಒಂದಷ್ಟು ಲೆಕ್ಕಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯನೆಂದು ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಆಯಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಎಡತಾಕಿದ ಫಿಲಿಪ್ ಹಾರ್ಟಗ್ಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಎಡ್ವಡರ್್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಎಂಬುದು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವವರ ಹಾಜರಾತಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಓದುವವರಿಲ್ಲದೇ ಸಾಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಗೇಲಿಯಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಬಂಗಾಳದ ಬಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ರಾಮಪ್ರಸಾದ, ಚಂಡಿದಾಸನ ಕೃತಿಗಳು, ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಆತ ಹುಬ್ಬೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಆತನ ಪತ್ರದ ಸಾರಾಂಶ ಶಾಲೆಗಳೆಷ್ಟಿವೆಯೋ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಲಿಯುವವರಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದೇ 1819 ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ವರದಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ‘ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಓದು-ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನೂ ಬಲ್ಲರು, ಹಾಗೆಯೇ ಸರಳವಾದ ಲೆಕ್ಕಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಬಲ್ಲರು’ ಎಂದಿದೆ. 1821 ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಸರಕಾರದ ಕಾರ್ಯ ನಿವರ್ಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಫ್ರಿಂಡರ್ ಗಾಸ್ಟ್ ‘ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿದ್ಯೆ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಾವೇ ಸಂಭಾಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಾದರೋ ಒಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಕೃಷಿಕ, ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕ ತಾವೇ ಮಾಡಬಲ್ಲಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.
ಇವಿಷ್ಟನ್ನೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಉದ್ದೇಶ ಇಷ್ಟೇ. ಗುರುಕುಲಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು, ತಕ್ಷಶಿಲಾ, ನಲಂದಾ, ವಿಕ್ರಮಶಿಲಾದಂತಹ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಾಗಿ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತವು. ಅದೂ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿ ಮಂದಿರ ಕೇಂದ್ರಿತ, ಅಗ್ರಹಾರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾದವು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದು ದಿನದ ಶಾಲೆಯಾಗಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿತು. ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಬಂದಂತೆಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಸಾಗಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪಡೆದು ಬುದ್ಧಿವಂತರೆನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಿಳಿಯರಿಗಿಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತರಿರುವುದನ್ನು ಸಹಿಸದ ಆಂಗ್ಲರು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬುಡಮೇಲುಗೊಳಿಸಿ ತಾವೇ ಇಂಗ್ಲೀಷು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನಾಮತ್ತು ನಕಲು ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಪೀಟರ್ ಡೆಲ್ಲಾ ವಿಲ್ಲಿಯೆಂಬ ಯಾತ್ರಿಕ ಯೂರೋಪಿನ ಜನ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದೇ ಕಾರಣವೆಂದೂ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ತಂದವರೇ ತಾವೆಂದು ಬೀಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದು ಇಲ್ಲಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ಎನ್ನುವುದು ಈಗೀಗ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದೂ ಖಂಡಿತ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಆದರೇನು? ಆಳುವ ಬಿಳಿಯರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಂಬಿ, ಅದನ್ನೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ಸಾಧಿಸುತ್ತ ನಡೆದ ಇಲ್ಲಿನ ವಿದ್ವತ್ ವಲಯ ಭಾರತದ ಕುರಿತಂತೆ ಹೇಳಿದ ಇಂತಹ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಲೇವಡಿಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ ಜಾತಿ-ಮತ-ಪಂಥಗಳ ತಾಕಲಾಟವನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸಲು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಕಲಿತಷ್ಟು ದೇಶವನ್ನು, ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಯ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣ ಅನ್ನೋದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಂಟಕವಾಗಿದ್ದು ಹೀಗೆ.
ಏಕೆಂದರೆ ಈಗಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ನಮ್ಮ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬುಡಮೇಲುಗೊಳಿಸಿ ತಾವೇ ನೆಟ್ಟ ಆಂಗ್ಲನಾಡಿನ ಸಸಿ!!

ಬೇಕಿದ್ದು ನೀರು, ಹೊತ್ತಿದ್ದು ಬೆಂಕಿ!

ಬೇಕಿದ್ದು ನೀರು, ಹೊತ್ತಿದ್ದು ಬೆಂಕಿ!

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋಟರ್್ಗೆ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನೊಯ್ಯುವ ಮೊದಲೇ ಜಯಲಲಿತಾಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಟ್ಟು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮತ್ತು ಕನರ್ಾಟಕದ ಪ್ರಗತಿಪರ ರೈತರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ ಮಾಡಿಸಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗದ ಗೆರೆ ಎಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನರ್ಾಟಕ ತೋರಿದ ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಆ ರಾಜ್ಯ ಕರಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಇಂತಹುದೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ನಗು ನಗುತ್ತ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಬಹುದಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಇವಕ್ಕೆಲ್ಲ ಎಲ್ಲಿ ಪುರಸೊತ್ತು? ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಕರೆದರೆ ಹೋಗದ, ಪ್ರಮುಖ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರೆ ಹೋಗದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ನಮ್ಮ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅವರು ತಕ್ಷಣ ಸ್ಪಂದಿಸಿಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರಲ್ಲ ಅದೇ ದೌಭರ್ಾಗ್ಯ. ಪಕ್ಷ ಬೇರಾದರೇನು? ರಾಜ್ಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಪ್ರಧಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ವತರ್ಿಸಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಕಾವೇರಿ-ಮಹಾದಾಯಿ ಎರಡರ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹಿಂಗಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಛೇ!

21

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ತಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ವಾತಾವರಣ ನಿಮರ್ಾಣವಾಗಿತ್ತಲ್ಲ ಅದಕ್ಕೂ ಕೆಲ ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಆ ರಾಜ್ಯಗಳು ಬರಪೀಡಿತ ರಾಜ್ಯವಾಗುವ ಭಯದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಜನಜೀವನ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿತ್ತಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಈಗ ನೀರಿಗೆ ತತ್ಸಾರವಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಕದ ತಮಿಳುನಾಡು ನಾಲ್ಕಾರು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಈ ಬಾರಿ ತುತ್ತಾಗಿತ್ತು. ಅದೋ! ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕನರ್ಾಟಕ-ತಮಿಳುನಾಡುಗಳು ನೀರಿಗಾಗಿ ಕಿತ್ತಾಡುತ್ತಿವೆ.
ಎಲ್ಲಾ ಚುಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಿರುವ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯದ ಅನಾವರಣವಾಗೋದು ಖಚಿತ. ಈಗ ತೋರುತ್ತಿರೋದು ಟ್ರೇಲರ್ ಮಾತ್ರ, ನೆನಪಿರಲಿ.
ಭೂಮಂಡಲದ ತಾಪಮಾನ ಏರಿದಂತೆಲ್ಲ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪೂರ್ವ ಮಳೆ ಜೋರಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನದಿಯ ಹರಿವಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ ನದಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಏರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರವಾಹ ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕಾಲಾವಧಿ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮಳೆಯೂ ನಿಂತು ಬರಗಾಲ ತಂದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕನರ್ಾಟಕದ್ದೂ ಅದೇ ಕತೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಶುರುವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ರೈತರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಂದಹಾಸ ತರಬಲ್ಲಷ್ಟು ಮಳೆಯಾಯ್ತು. ಆಮೇಲೆ? ಮಳೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಬಹುಪಾಲು ಕನರ್ಾಟಕ ಬರಗಾಲದ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಿತ್ತು. ಇನ್ನು ಮಳೆಯೆಲ್ಲಿ? ಚಳಿಗಾಲವೇ ಶುರುವಾಯ್ತು. ಬರಗಾಲ ಬಂದರಂತೂ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ನಷ್ಟ ಸರಿ ಪ್ರವಾಹವೂ ಕಡಿಮೆ ಖಚರ್ಿನ ಬಾಬ್ತಲ್ಲ. 1953 ರಿಂದ 2011 ರವರೆಗೆ ಭಾರತ ಎಂಟೂಕಾಲು ಲಕ್ಷಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವೆಚ್ಚಮಾಡಿದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ಸೇರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ 2015ರ ವೇಳೆಗೆ ಹನ್ನೊಂದುವರೆ ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಖಚರ್ಾಯ್ತು. ಕನರ್ಾಟಕದ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಬಜೆಟ್ಗೆ ಸರಿದೂಗುವ ಮೊತ್ತ ಅದು!
ನೀರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೈರಾಣು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕದನಕ್ಕೆ ಅದು ಕಾರಣವೆಂದು ನಾನು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸಿಂಧುವಿಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿದಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಕ್ರಮೇಣ ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪಕ್ಕದ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿಕ್ಕಾಟ ಶುರುವಾಯ್ತು. ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿಯ ತಿರುವಿನ ಯೋಜನೆ ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಕೋಲಾರಗಳು ಬಡಿದಾಡುತ್ತಿವೆ. ಮತ್ತೆ ಕುಡಿಯುವ ಕಾವೇರಿಗಾಗಿ ಮಂಡ್ಯ-ಬೆಂಗಳೂರುಗಳು! ಇನ್ನು ನೀರಿನ ಕಾದಾಟ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಪ್ಪ-ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಿತ್ತಾಡಿಸೋದೊಂದು ಬಾಕಿ ಅಷ್ಟೇ.

24
ಕಾವೇರಿ ನದಿ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದ ಇಂದು ನಿನ್ನೆಯದಲ್ಲ. ಅದು ಕನರ್ಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಕೇರಳ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಕುರಿತಂತೆ ಜಗದ ನಿಯಮವೇ ಹಾಗಿದೆ. ಅದು ಹರಿಯುವ ಜಾಗದವರಿಗೆಲ್ಲ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದರ ಹರಿವು ಬದಲಾಯಿಸಲು, ತಡೆಯಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಅನುಮತಿ ಬೇಕು. ಯಾರಾದರೂ ನೀರನ್ನು ತಡೆದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಪಾಲನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹಂಚುವ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೇ ತಡೆಯಬೇಕು. 1892 ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಒಪ್ಪಂದ 1924 ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯಾಗುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು. 1990 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆಂದೇ ಟ್ರಿಬ್ಯುನಲ್ ರಚಿಸಿ ಅಹವಾಲು ಆಲಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯ ನೀಡಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಯ್ತು. ಭೂಪಟವನ್ನು ನೋಡಿದರೇನೇ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವುದು ನಮ್ಮಲ್ಲಾದರೂ ಬಹುಪಾಲು ಕಾವೇರಿ ಹರಿಯುವುದು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿಯೇ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅದರ ಅಧಿಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನದೆಂದೇ ಟ್ರಿಬ್ಯುನಲ್ ತೀಪರ್ು ಕೊಟ್ಟಿತು. ಅಷ್ಟಾದರೂ ಕೊಟ್ಟ ನೀರು ಸಾಲಲಿಲ್ಲವೆಂದು ತಮಿಳುನಾಡು ಕೂಗುವುದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೊಡಲಾಗದೆಂದು ಕನರ್ಾಟಕ ಕೂಗುವುದು ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನರ್ಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಏರುತ್ತ ಹೋಯ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿಗೂ ಕಾವೇರಿಯೇ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸ್ರೋತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ನೀರಿದ್ದರೂ ಸಾಲದೆಂಬಂತಾಯ್ತು. ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸುವ, ಭೂಮಿಯಡಿಯ ನೀರನ್ನು ಏರಿಸುವ ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡದ ಸಕರ್ಾರಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಜನರನ್ನು ಕೈ ಬೀಸಿ ಕರೆಯಿತು, ಇರುವ ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣು ತುಂಬಿ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗರ ಸ್ರೋತವಾಗಿದ್ದ ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಸಾಗುವ ದಾರಿಯಾಯ್ತು. ನಾವು ಯಾರೂ ಎಂದಿಗೂ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
ಹೋಗಲಿ. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಯಾದರೂ ರೂಪಿಸಿದ್ದೇವಾ? ಅದೂ ಇಲ್ಲ.
ಸಿಂಗಾಪುರದ ಕತೆ ಗೊತ್ತಲ್ಲ. ಸುತ್ತಲೂ ಸಮುದ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಅವರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಬಲು ಕಷ್ಟ. ಮಲೇಶಿಯಾದಿಂದ ನೀರನ್ನು ‘ಆಮದು’ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಮಲೇಶಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗಾಗ ನೀರು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಗದರಿಸುತ್ತಲೂ ಇತ್ತು. 2011 ಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯಲಿರುವ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು 2061 ರ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕೆಂದು 1998ರಲ್ಲಿಯೇ ಮಾತುಕತೆ ಶುರುಮಾಡಿದ ಸಿಂಗಾಪುರ ಮಲೇಶಿಯಾದ ಧಿಮಾಕು ನೋಡಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ತಿಳಿಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿತು. ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಆಲೋಚನೆಗೂ ರೆಕ್ಕೆ ಪುಕ್ಕ ಬಂತು. ಮಲೇಶಿಯಾದೊಂದಿಗಿನ ನೀರಿನ ಕುರಿತ ಒಪ್ಪಂದ 2003ರಲ್ಲಿ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು. ಸಿಂಗಪೂರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಲ್ಲದೇ ಸಾಯುವುದೆಂದು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾವಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಮಳೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನೂ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಅದು! ಇಂದು ನೀರಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಲೇಶಿಯಾದೆದುರು ಎದೆಯೆತ್ತಿ ನಿಂತಿದೆ ಸಿಂಗಾಪೂರ.
ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಾವು ಯುವಾಬ್ರಿಗೇಡಿನ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ನಿಂತಾಗ ಅನೇಕರು ನಕ್ಕರು, ಮೂದಲಿಸಿದರು. ಇಂದು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಗೆ ಇಂಗುವ ನೀರು ಎಷ್ಟು ಆನಂದ ತರುವುದೆಂದು ನಮಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತು.
ನೀರು ರಾಜಕೀಯದ ವಿಷಯವೇ ಅಲ್ಲ. ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಇಂದು ಇರುತ್ತಾರೆ, ನಾಳೆ ಮೈಸೂರಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ಬತ್ತಿ ಹೋದರೂ ಬೋರ್ವೆಲ್ನ ನೀರು ಕುಡಿದು ಹಾಯಾಗಿದ್ದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟಾದರೂ ನೀರು ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕಥೆ ಹಾಗಲ್ಲ. ನಾವು ನಮಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ನೀರುಳಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯದಿರಿ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ, ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಳಿತಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ. ಭೂತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಏರುಪೇರುಗಳಿಗೆ ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ ನೆನಪಿರಲಿ. ಅದು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡುವವರನ್ನು ಉಳಿಸಿ ತಮಿಳು ಭಾಷಿಗರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಲ್ಲೋಣವೆಂದು ಆಲೋಚಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರದ ಕಡೆ ಹೊರಳುವಷ್ಟು ಸಂಯಮ ತೋರಿಸೋಣ.
ಸುಮ್ಮನೆ ಯೋಚಿಸಿ. ಕಾವೇರಿಯ ಅಷ್ಟೂ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರಾ? ಕನರ್ಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೀರಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪಡ್ರೆ, ಶಿವಾನಂದ ಕಳವೆ, ನಾಗೇಶ್ ಹೆಗಡೆ ಮುಂತಾದವರು ಬೀದಿಗೆ ಬಂದು ಗಲಾಟೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರಾ? ಹಾಗೆ ಕೇಳಿದೊಡನೆ ಕನ್ನಡದ ಹೋರಾಟಗಾರರೆನಿಸಿಕೊಂಡವರು ‘ಅವರೆಲ್ಲ ಕನ್ನಡಿಗರೇ ಅಲ್ಲ, ಓಡಿಸಿಬಿಡಿ’ ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿಡಬಹುದೇನೋ? ಆದರೆ ಅವರು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಬರದಿರಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೇನು ಗೊತ್ತೇ? ಬರಬರುತ್ತಾ ಕಾವೇರಿಯ ನೀರು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತೆ. ಅದರ ಜಲಾನಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದೈವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿಗಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದಿರಲಿ, ಹಚ್ಚಿದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಆರಿಸಲು ಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿರಲಾರದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ತುಂಬಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಕೊಡಲೇಬೇಕೆಂಬ ಹಟಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ಸಕರ್ಾರಗಳು ರೈತರ ಅಹವಾಲು ಕೇಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಆ ಕರಾಳ ದಿನಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಗಂಭೀರ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ನಾವಿಲ್ಲಿ ತಮಿಳಿಗರನ್ನು ಬಡಿದು, ಲಾರಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

Protest in Bengaluru
Bengaluru : Pro-Kannada activists burn the tyres during Karnataka Bandh called in against the Supreme Court verdict on Cauvery water in Bengaluru on Friday. PTI Photo by Shailendra Bhojak (PTI9_9_2016_000097B)

ಬಂದ್ಗಳು, ಗಲಾಟೆಗಳು, ಸುಟ್ಟ ಟೈರುಗಳು, ಮುಚ್ಚಿದ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಎದುರಿಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಮ್ಮೆ ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿ. ನಾವು ಮಾಡಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋಟರ್್ಗೆ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನೊಯ್ಯುವ ಮೊದಲೇ ಜಯಲಲಿತಾಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಟ್ಟು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮತ್ತು ಕನರ್ಾಟಕದ ಪ್ರಗತಿಪರ ರೈತರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ ಮಾಡಿಸಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗದ ಗೆರೆ ಎಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನರ್ಾಟಕ ತೋರಿದ ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಆ ರಾಜ್ಯ ಕರಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಇಂತಹುದೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ನಗು ನಗುತ್ತ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಬಹುದಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಇವಕ್ಕೆಲ್ಲ ಎಲ್ಲಿ ಪುರಸೊತ್ತು? ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಕರೆದರೆ ಹೋಗದ, ಪ್ರಮುಖ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರೆ ಹೋಗದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ನಮ್ಮ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅವರು ತಕ್ಷಣ ಸ್ಪಂದಿಸಿಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರಲ್ಲ ಅದೇ ದೌಭರ್ಾಗ್ಯ. ಪಕ್ಷ ಬೇರಾದರೇನು? ರಾಜ್ಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಪ್ರಧಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ವತರ್ಿಸಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಕಾವೇರಿ-ಮಹಾದಾಯಿ ಎರಡರ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹಿಂಗಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಛೇ!
ಮಾಧ್ಯಮಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಹುಡುಗನನ್ನು ಕೆಲವು ಪುಂಡರು ಕನ್ನಡದ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದದ್ದನ್ನು ಚಪ್ಪರಿಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದವು. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅತ್ತಲಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂತು. ನೈತಿಕ ಪೊಲೀಸ್ಗಿರಿಯನ್ನು ಸದಾ ವಿರೋಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಭಾಷೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಮರೆತದ್ದೇಕೆ? ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಕೋಮುಗಳ ಕದನ ಎಂದು ವರದಿ ಬರೆಯುವ ಪತ್ರಕರ್ತರು ತಮಿಳು ಭಾಷಿಗರು ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಬಡಿದರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾದರೂ ಏಕೆ? ಗಲಾಟೆ ಆಗಿಬಿಡಲೆಂಬ ಬಯಕೆಯಿಂದಲೇನಾ?
ಹೋಗಲಿ. ಕೊನೆಗೂ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದೇನು? ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಈ ಕಾಮಸರ್್ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆತ ಬಿತ್ತು. ಕೆಎಸ್ಸಾಟರ್ಿಸಿಗೆ ನಷ್ಟವಾಯ್ತು. ಸಣ್ಣ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹೊಡೆತ. ಕ್ಯಾಬ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಂದಾಜು 25 ಸಾವಿರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ನಷ್ಟ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬೇರೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಹರಿವ ನೀರು ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಅಣೇಕಟ್ಟಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಇಳಿಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಬಿಡಿ. ನನಗಿರೋದು ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಗಲಾಟೆಯಾಗುವಾಗ, ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವಾಗ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದ, ಪೊಲೀಸುಪಡೆ, ಸಕರ್ಾರಕ್ಕೆ ಸುತ್ತಲಿಂದ ಛೀಮಾರಿ ಬಿದ್ದೊಡನೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ಮರು ದಿನವೇ ಗಲಾಟೆ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿತಲ್ಲ. ನಡೆದ ಗಲಾಟೆ, ಹಚ್ಚಿದ ಬೆಂಕಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸಕರ್ಾರ ಪ್ರೇರಿತ ಹೋರಾಟವಾ? ನಾವು ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೈಗೊಂಬೆಗಳಾಗಿಬಿಟ್ಟೆವಾ? ಉತ್ತರ ಗೊತ್ತಾದರೆ ನನಗೂ ಹೇಳಿ. ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ.

ತೊಗಲ ತೆವಲು ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲು. . .

ತೊಗಲ ತೆವಲು ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲು. . .

‘ಒಬ್ಬನೇ ಮಗ ನೀನು. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತವಾಗಿ ಸತ್ತು ಹೋದರೆ?’ ಆಳೆತ್ತರ ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ಮಗನಿಗೆ ಅಪ್ಪ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಮಗ ಕಕ್ಕಾಬಿಕ್ಕಿ. ‘ನಾನು ಗಾಡಿ ಓಡಿಸುವುದನ್ನೂ ಬಿಡಬೇಕೇ? ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲೇಬಾರದೇ?’ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಿದ್ದೆಯಿಲ್ಲದೇ ಹೊರಳಾಡಿದ ಹುಡುಗ. ಭಾರವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಮನೆಯಿಂದ ಆಚೆಬಂದ. ತನ್ನ ಕಾರು ಮುಟ್ಟುವ ಧೈರ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಂದೆಯ ಕಾರು ಹತ್ತಿ ಡ್ರೈವರಿಗೆ ‘ನಡಿ’ ಎಂದ. ‘ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ’ ಹೇಳುವುದನ್ನೇ ಮರೆತಿದ್ದ. ಲೊಕೇಶನ್ ಕೂಡ ಶೇರ್ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಚೇರಿಗೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಡ್ರೈವರ್ ಒಂದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗಾಡಿ ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ‘ಇಷ್ಟು ದಿನ ಇಲ್ಲದ ತನ್ನ ಜೀವದ ಕಾಳಜಿ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಬಂದಿತಾದರೂ ಏಕೆ?’ ತಲೆ ಕೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ‘ಒಬ್ಬನೇ ಮಗ ನೀನು’ ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಾಯ್ತು. ಅಮ್ಮ ತೀರಿಕೊಂಡು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಾದವು. ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಬಯಕೆ ಹುಟ್ಟಿದೆಯಾ? ಮೈ ಝುಮ್ ಎಂದಿತು. ಡ್ರೈವರ್ನನ್ನು ಪುಸಲಾಯಿಸಿದ. ಅಪ್ಪನ ಕುರಿತಂತೆ ಮಾತಿಗೆಳೆದ. ಒಂದೊಂದೇ ಸತ್ಯ ಹೊರಬಂತು. ಲಿಫ್ಟ್ ಆಪರೇಟರ್ನ ಮಗಳು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಊಟ ಕೊಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಅಪ್ಪನ ಕಂಗಳಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಅವಳನ್ನು ಪಡೆದು ಮದುವೆಯಾಗುವ ತವಕ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ತನ್ನೆದುರು ಹೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ಸಾಲದೇ ಹೀಗೆ ಬಳಸಿ ಆಡಿದ ಮಾತಿದು. ಹುಡುಗ ನಿರಾಳವಾದ.
ಲಿಫ್ಟ್ ಆಪರೇಟರ್ ಮನೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದ. ಅವನ ಮಗಳ ಕೈ ತನ್ನ ತಂದೆಗಾಗಿ ಕೇಳಿದ. ಅವನದ್ದೋ ಒಂದೇ ಹಠ ‘ತನ್ನ ಮಗಳ ಮಕ್ಕಳೇ ನಿನ್ನಪ್ಪನ ಕಂಪೆನಿಯ ಮಾಲೀಕರಾಗಬೇಕು!’ ಈತನೋ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಅಧೀರನಾಗಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಆಸ್ತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ಆಕೆಯ ಹೆಸರಿಗೆ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟ. ತಾನು ಮದುವೆಯಾಗಬಹುದಾದ ವಯಸ್ಸಿನವಳನ್ನು ‘ಅಮ್ಮ’ ಎನ್ನುತ್ತ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. ತೊಗಲ ತೆವಲಿಗೆ ಬಲಿಬಿದ್ದು ತನ್ನ ಮಗನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನೇ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ದೂಡಿಬಿಟ್ಟ ಅಪ್ಪ!!
ಹೊಸತೇನಲ್ಲ ಇದು! ಹಳೆಯ ಕತೆ. ಶಂತನು-ಭೀಷ್ಮರ ಕತೆ. ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಶಂತನು ವರಿಸಿದ ಕತೆ. ಒಮ್ಮೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿ ಅಷ್ಟೇ!

ದಡ್ಡ ಭಾರತೀಯರೆಂಬ ಹೆಡ್ಡ ಮಾನಸಿಕತೆ

ದಡ್ಡ ಭಾರತೀಯರೆಂಬ ಹೆಡ್ಡ ಮಾನಸಿಕತೆ

ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಂಬುವುದಾದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಜಾತಿಯ ಜನರಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಯೇನು ಗೊತ್ತೇ? ಬ್ರಿಟೀಷರ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ಷೌರಿಕರೇ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿದ್ದರು!

ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಾರತದ ಅಂತಃಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದವರು. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಾಣುವ ಸಂಗತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಲೇ ನಮ್ಮ ಆಯಸ್ಸು ಕಳೆದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಾರತದ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಕಿವಿಯಿಟ್ಟು ಆಲಿಸಿದವರು. ಅದಕ್ಕೇ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಮಣಿಸಲು ಬ್ರಿಟೀಷರು ಅವರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರನ್ನೇ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿಸಬೇಕಾಯ್ತು. ಗಾಂಧೀಜಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸವಾಲೇ ಆಗಿದ್ದರು. 1931 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20 ರಂದು ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತಂತೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬಿಳಿಯರಿಗೆ, ಅವರ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೈಗನ್ನಡಿಯಾಗಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿರುವ ಬಿಳಿಯರ ನೀತಿಯ ಕುರಿತಂತೆ ಮಾತಾಡುತ್ತ, ‘ಭಾರತ ಕಳೆದ 50 ಅಥವಾ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಇಂದು ಹೆಚ್ಚು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ದೇಶವಾಗಿದೆ.’ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತ ತಾನು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಸಮಥರ್ಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಳುಕೂ ಇಲ್ಲವೆಂದೂ, ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಇದನ್ನು ಸವಾಲಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದೆಂದೂ ಪಂಥಾಹ್ವಾನ ನೀಡಿದರು.

 

1ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ನಂತರ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವೀ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದವರು ಗಾಂಧೀಜಿಯೇ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಬಲುಬೇಗ ಜನಜನಿತವಾದವು. ಭಾರತೀಯರು ಅನಾಗರೀಕರು ಮತ್ತು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರೆಂಬ ಮಿಶನರಿಗಳ ಗಿಣಿ ಪಾಠವನ್ನು ಈಗ ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲು ಗಾಂಧೀಜಿಯನ್ನು ಸುಳ್ಳೆಂದು ಜರಿಯುವವರು ಬೇಕೇ ಬೇಕಿತ್ತು.

ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ನ ಸ್ಥಾಪಕನೂ, ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿಯೂ ಅಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಸರ್ ಫಿಲಿಪ್ ಹಟರ್ಾಗ್ ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮುಂದೆ ಬಂದ. ಗಾಂಧೀಜಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಗ್ವಾದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದ. ಗಾಂಧೀಜಿ ತಾವು ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಸಹಿತವಾಗಿ ಬರೆದ ಲೇಖನವನ್ನು ಅವನ ಕೈಲಿಟ್ಟರು. ಅವನಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅವನ ಸುಪ್ತ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೂ ನಿರಾಕರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಬರಿಯ ಹಟರ್ಾಗನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ವಿಲಿಯಂ ವಿಲ್ಬರ್ ಫೋಸರ್್, ಮೆಕಾಲೆಯಂತಹ ಅನೇಕರು ಅಂಥದ್ದೇ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಉಳ್ಳವರು. ವಿಲ್ಬರ್ ಫೋಸರ್್ ‘ಭಾರತೀಯರು ಧಾಮರ್ಿಕ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ಕಬಂಧ ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ನಲುಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನವರ ನೈತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ತೀರಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವಾಗಿನ ಅವನ ಧಿಮಾಕು ಹದಗೆಟ್ಟ ಮಾನಸಿಕತೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ. 1500ನೇ ಇಸ್ವಿಯ ನಂತರ ಅಮೇರಿಕಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಮೇಲೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೋಟಿಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೊಂದು ಬಿಸಾಡಿದರಲ್ಲ ಅದು ನೈತಿಕತೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರೆಂದಿಗೂ ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಿ ನೋಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ಬಿಳಿಯರು ಕರಿಯರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬ ಏಕೈಕ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಇತರರನ್ನು ಬದುಕಲು ಬಿಡದ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿಲ್ಬರ್ ಫೋಸರ್್ಥರದವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಹೋಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇವನಂಥವನೇ ಜೇಮ್ಸ್ ಮಿಲ್ ಕೂಡ. 1817 ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಬರೆದ ‘ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಇಂತಹುದ್ದೇ ಅಪದ್ಧಗಳ ಸಂಕಲನ. ‘ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಅನೈತಿಕತೆ, ಲಂಚಕೋರತನ ಇವು ಹಿಂದೂ-ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗುಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಸಲ್ಮಾನರಾದರೋ ಸಂಪತ್ತು ಬಂದರೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿರಬಲ್ಲರು. ಹಿಂದುಗಳಾದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದರಿದ್ರರು, ಬೈರಾಗಿಗಳು. ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಹಿಂದೂಗಳು ನಪುಂಸಕರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯಿಂದಲೂ ಗುಲಾಮರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರು’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಮಿಲ್ ಮಹಾಶಯ. ಇವನಂಥವನನ್ನು ಓದಿಕೊಂಡೇ ಭಾರತದ ಕುರಿತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲರ್್ಮಾಕ್ಸರ್್ ‘ಭಾರತೀಯ ಜೀವನವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅನಾಗರಿಕ, ಸ್ಥಗಿತ, ಅನೈಸಗರ್ಿಕ ಹಾಗೂ ಋಣಾತ್ಮಕ ಧೋರಣೆಯನ್ನುಳ್ಳದ್ದಾಗಿತ್ತು’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.

ಈಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಾಳೆಹಾಕಿ ನೋಡಿ. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ರಚಿಸಿದವರು ಮಾಕ್ಸರ್್ವಾದಿಗಳು. ಅವನ ಭಾರತದ ಕಲ್ಪನೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ದ್ವೇಷಿಗಳಿಂದ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಇತಿಹಾಸ ರಚನಾಕಾರರು ತಿರುಚಿದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೇನನ್ನೂ ಉಣಬಡಿಸಿಯಾರು ಹೇಳಿ. ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರವರ್ತಕ ಮಾಕ್ಸರ್್ನನ್ನು ಸತ್ಯ ಮಾಡಲೆಂದೇ ಇವರೆಲ್ಲ ಭಾರತೀಯವಾದುದನ್ನು ಹಳಿದರು. ಇಲ್ಲಿನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು, ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೀಗಳೆದರು. ನಾವೂ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನೇ ಓದುತ್ತ ನಂಬಿದೆವು. ಅದನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ-ಹೊಸ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಮಂಡಿಸಿದೆವು! ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಆದದ್ದೂ ಇದೇ!

ಗಾಂಧೀಜಿ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸವಾಲೆಸೆಯುವ ಬಲು ಮುನ್ನವೇ 1822 ರಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಮನ್ರೋ ದೇಶದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗದ ಕಲೆಕ್ಟರುಗಳಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕುರಿತಂತೆ ಒಂದಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಕೇಳಿದ್ದ. ಈ ಪತ್ರದ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಹೇಗಿತ್ತು ಗೊತ್ತೇ? ‘ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತೀಯರ ದಡ್ಡತನದ ಕುರಿತಂತೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ನೀಡುವ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಚರ್ೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ’ ಎಂದಿದ್ದ. ಭಾರತೀಯರು ದಡ್ಡರೆಂದು ಅವರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಲೆಂದೇ ಆತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕೆಲವರು ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತೂ ಕೆಲವರು ಕಾಟಾಚಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ಸಾಲು ಗೀಚಿ ಕಳಿಸಿದ್ದರು. ಮತ್ತದೇ ‘ದಡ್ಡ ಭಾರತೀಯರ ಶಿಕ್ಷಣ’ವೆಂಬ ಅಸಡ್ಡೆ. ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಎಡಿ ಕಾಂಟ್ಬೆಲ್ ಬರೆದ ಪತ್ರ ಬಹು ಮೂಲ್ಯವಾದುದು. ಆತ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ‘ಹಿಂದೂಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಐದು ತುಂಬಿದಾಗ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಯ ಮನೆಗೇ ಮಾಸ್ತರರನ್ನು ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಗಣಪತಿಯ ಎದುರಿಗೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರಾದರೂ ಕಲಿಕೆ ಶುರುಮಾಡುವ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಯನ್ನು ಗುರುಗಳೆದುರಿಗೆ ಕೂರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣಪತಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ನಂತರ ಗುರುಗಳು ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಯಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರ ಬರೆಯಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು 5 ವರ್ಷ ಮಾತ್ರ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ’ ಹೀಗೆ ಆತ ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ವರದಿ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಆಗ ಹೇಗಿತ್ತು ಗೊತ್ತೇ? 1835ರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅದು 1851ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಏರಿತ್ತು. ಅದೂ ಕೂಡ ಭಾನುವಾರ ಮಾತ್ರ 2 ರಿಂದ 3 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವವರು! ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 1835 ರ ವೇಳೆಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೆಡುಕೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು, ಎಂಬುದಂತೂ ಯೂರೋಪಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಕೈಗನ್ನಡಿ. ನಮ್ಮಲ್ಲಾದರೋ ಶಿಕ್ಷಣ ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಓಂಕಾರ ಬರೆಯುವುದರಿಂದ!

ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ತನ್ನ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ ಶುರುವಾಗುವ ಶಾಲೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಮಕ್ಕಳು ಬಳಸುವ ಸ್ಲೇಟು, ಬಳಪಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ವಿವರಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ‘ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಯು ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆಮೇಲೆ ನಾಮಪದಗಳು. ಬಳಿಕ ಲೆಕ್ಕಪಾಠ. ಆಮೇಲೆ ಮಗ್ಗಿ. ಅನಂತರ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೂಡುವ, ಕಳೆಯುವ, ಗುಣಾಕಾರ, ಭಾಗಾಕಾರ ಮತ್ತು ಅಳತೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಸಾಲಾಗಿ ಕಲಿತ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಕರಣ ಸಂಬಂಧಿ, ಧರ್ಮ ಸಂಬಂಧಿ ಕೃತಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುವ ಆತ ಸ್ವತಃ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೊಂದು ಸಲಹೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ ‘ಹೆಚ್ಚು ಜಾಣರಾದವರು ಕಡಿಮೆ ಜಾಣರಾದವರಿಗೆ ಕಲಿಸುವುದರಿಂದ ಅವರ ಜ್ಞಾನವೂ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೆಚ್ಚತಕ್ಕದ್ದು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಾವಿದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು’.

ಗುಂಟೂರಿನ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಜೆ.ಸಿ.ವಿಶ್ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಸಮಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಬೆಳಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಬೆಳಗ್ಗೆ 9 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಉಪಾಹಾರಕ್ಕೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ 11 ಗಂಟೆಗೆ ಮರಳಿ ಶಾಲೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3 ರವರೆಗೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಊಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಸಂಜೆ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಏಳರವರೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಓದುತ್ತಿರುತ್ತಾರಾದರೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ’ ಬಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಮಾದರಿ ಇದು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡು ಆಗಿನ್ನೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ವೇದಾಂತ, ಕಾನೂನು, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸುಮಾರು 171 ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತೆಂದು ಅವನ ವರದಿ. ಸ್ಥಿತಿವಂತ ಪೋಷಕರು ತಾವೇ ಹಣಕೊಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದರೆ, ಬಡ ಪೋಷಕರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆ ಹಳ್ಳಿಯೇ ಈ ಖರ್ಚನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮ-ಸಮಾಜಗಳು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಹತ್ವ. ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ ವಾರಣಾಸಿಗೋ, ನವದ್ವೀಪಕ್ಕೋ ಹೋಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ವಿಶ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳು ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಕೊಡಲಿಯ ಆಘಾತವೇ ಸರಿ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲೆಕ್ಟರುಗಳೇ ಕೊಡುವ ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳಂತೂ ಅನೇಕರ ನಿದ್ದೆ ಕೆಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ.ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಉನ್ನತವರ್ಗದವರ ಸ್ವತ್ತೆಂದು ನಾವೆಲ್ಲ ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಹಿಂದೂಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಂತೂ ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೆಂದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಒಕ್ಕೊರಲ ಅಭಿಮತ. ಆದರೆ 1822-25 ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೇರೆಯದ್ದೇ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ‘ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಸಂಖ್ಯೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆಕರ್ಾಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 13 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇಕಡಾ 23 ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಶೂದ್ರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾತಿಗಳವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ದಕ್ಷಿಣ ಆಕರ್ಾಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಶತ 84 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ತಿರುವನ್ವೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಶತ 70 ರಷ್ಟಿತ್ತು’ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಡಿ. ಕೇರಳದ ಮಲಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 20 ರಷ್ಟು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ ಶೂದ್ರ ಮತ್ತಿತರ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಶೇಕಡಾ 54 ರಷ್ಟಿತ್ತು! ಇನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ಬಳ್ಳಾರಿಗೆ ಬಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 33 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ ಶೂದ್ರರು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಜಾತಿಗಳ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 63%ದಷ್ಟು! ಆಂಧ್ರ-ಒರಿಸ್ಸಾಗಳಲ್ಲೂ ಇದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಿರುವುದನ್ನು ಧರ್ಮಪಾಲ್ಜಿ ಲಭ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹಾಗಂತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೀಗಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಧರ್ಮಪಾಲರ ಪ್ರಕಾರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ವೃತ್ತಿ ಪರತೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅತ್ತ ತಲೆ ಹಾಕುವುದು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿರಬೇಕು! ಮಲಬಾರಿನ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ 194 ಜನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿಗಳಲ್ಲಿ 31 ಜನ ಮಾತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಂಬುವುದಾದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಜಾತಿಯ ಜನರಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಯೇನು ಗೊತ್ತೇ? ಬ್ರಿಟೀಷರ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ಷೌರಿಕರೇ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿದ್ದರು!

ಅಬ್ಬಾ! ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಈಗ ಓದುತ್ತಿದ್ದರೆ ಯಾವುದು ಸತ್ಯ ಯಾವುದು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ ಎನಿಸುತ್ತಲ್ಲವೇ? ಅಷ್ಟು ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಈ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದೇಕೆ? ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ. ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕಾಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ. ಉತ್ತರವೂ ಬ್ರಿಟೀಷರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುದುಗಿದೆ! ಸತ್ಯ ಅರಸುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಕೂತರೆ ಅದು ಖಂಡಿತ ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುತ್ತದೆ

ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ?

ಚಿಕಾಗೋ ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಗುಡುಗಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ದಶಕಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವು. ಆ ಗುಡುಗಿಗೆ ಅಲುಗಾಡಿದ ಭೂಮಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆ ಕಂಪನವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದ ಒಂದಷ್ಟು #ತಿರುಪೆ_ಜೀವಿ ಗಳು ಅಂದು, ಇಂದು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಮೇಲೆ ಸುಳ್ಳುಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಅನೇಕ ಸುಳ್ಳು ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ದೇಹತ್ಯಾಗವಾದ ಮೇಲಂತೂ ಕೇಳಲೇಬೇಡಿ. ಅವರ ಗೋಮಾಂಸ ಸೇವನೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಅಂತೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ತಿರುಪೆ ಜೀವಿಗೂ ಹೇಳಲೊಂದು ಕಥೆಯಿದೆ. ಇದೋ! ಅವರಿಗೆ ಅವರದ್ದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ. ಹಳೆಯ ಲೇಖನವನ್ನು ದಿಗ್ವಿಜಯ್ ದಿವಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಬ್ಲರ್ಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ

ನೆಲದ ಮಾತು

ಮಿಷನರಿಗಳಿಗೆ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸುಳ್ಳಿನ ಮೊರೆ ಹೋಗದೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತ ಅವರು ದನದ ಮಾಂಸ ತಿಂದರೆಂದು ಹೇಳಿ, ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರದ್ಧೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಮೆರಿಕಾದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರೆಂದು ಹೇಳಿ, ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ರೋಶ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಿಷನರಿಗಳು ಸೋತರು. ಅವರ ಆತ್ಮ, ಭಾರತದ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತು ಅಷ್ಟೇ.

Swami Vivekananda – The Man and His Mission11

ಹಳೆಯ ಜೋಕೊಂದು ನಿಮಗೆ ನೆನಪಿರಬೇಕು. ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ನಂತೆ, ದಶರಥ ಮೂರು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ, ನನಗಿನ್ನೂ ಎರಡು ಆಯ್ಕೆಗಳು ಬಾಕಿ ಇವೆ! ಹೆಂಡತಿ ತಡ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ದ್ರೌಪದಿ ನೆನಪಿದ್ದಾಳೆ ತಾನೆ? ಅಂದಳು. ಗಂಡ ಹ್ಯಾಪು ಮೋರೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ತಮಾಷೆ ಮಾಡಿದೆ ಕಣೇ ಅನ್ನುತ್ತ ಹೆಹೆ ಎಂದು ನಕ್ಕನಂತೆ.
ತಾವು ಮಾಡುವ ದುಷ್ಟ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡವರ ಸಮರ್ಥನೆ ತಂದಿಡುವುದು ಹೇತ್ಲಾಂಡಿಗಳ ಸಹಜ ಅಭ್ಯಾಸ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗೋಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಣೆಯ ನೆವದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರನ್ನು ಎಳೆತಂದ ಪರಿ ಇದೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಅಂತಹದ್ದೆ ಒಂದು ಬಗೆ. ವೇದಗಳನ್ನು ತನಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ತಿರುಚಿ, ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆರಿಸಿ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನ್ನುವ ಜಾಕಿರ್ ನಾಯಕನಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ಯಾವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೂ ಇಲ್ಲ. ಇವರೆಲ್ಲ ಮೈ ಡ್ಯಾಡಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಗೆಸ್ಟ್ ಎಂದರಚುವ ಜಾಹೀರಾತಿನ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಷ್ಟೇ.

ಆದರೂ ಎತ್ತಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಬೇಕೇಬೇಕಲ್ಲ? ದನದ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ವಿವೇಕಾನಂದರ ಕುರಿತಂತೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವ ಚಚರ್ೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಥವಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ತಂದೊದಗಿಸಲೇ ಬೇಕಲ್ಲ?

ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ದನದ ಮಾಂಸ ತಿಂದಿದ್ದರೆಂಬುದು ಇವರ ಮೊದಲ ಪಿರಿಪಿರಿ…

View original post 904 more words

ಹೀಗೆ ಬರೆದರೆ ನನ್ನನ್ನೂ ಬಂಧಿಸ್ತಾರೆ!

ಕಲ್ಬುಗರ್ಿಯವರು ತೀರಿಕೊಂಡು ಒಂದು ವರ್ಷವಾಯಿತು. ಸಕರ್ಾರ ಹಂತಕರನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಿರಲಿ, ಸಕರ್ಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದವರನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಲಹೆಗಾರರು ಜೈಲಿಗೆ ಅಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಶಾಟ್ ಕೇಳುವ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹೊತ್ತಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಿಟ್ಲರ್ ಶಾಹೀ, ಬಂಡವಾಳ ಶಾಹೀ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರೋಧೀ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ಹಳೆಯ ಲೇಖನವನ್ನು ಮತ್ತೆ reblog ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ನೆಲದ ಮಾತು

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಲಹೆಗಾರನೊಬ್ಬ ಪಾಪದ ಹುಡುಗರ ಮೇಲೆ ಕೇಸ್ ಹಾಕಿಸಿ ಬಳಲುವಂತೆ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಾಕ್ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲು ಹೊರಟಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ತಮ್ಮ ಬುಡಕ್ಕೆ ಕೊಳ್ಳಿ ಇಟ್ಟಾಗ ಇವರಿಗೆ ಮಾನ ಮತ್ತು ಮಯರ್ಾದೆಗಳು ನೆನಪಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಬೆಂಕಿ ಅನ್ಯರ ಮನೆ ಸುಡುತ್ತಿರುವಾಗ ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಸೋಗು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ತರೈನ್ನ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ ಅದು. ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಚೌಹಾನ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿಯನ್ನು ಸೋತು ಸುಣ್ಣವಾಗಿಸಿ ಕಾಲಿಗೆ ಕೆಡವಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಘೋರಿ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವ, ಹಿಂದೂಗಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಸರಣಿಯನ್ನೇ ನಡೆಸುವ ಕ್ರೂರಿ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ.
ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುಸ್ಲೀಂ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳನ್ನು ಮಾನಭಂಗ ನಡೆಸಿ ಅವರಂತೆ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಇದ್ದಾಗಲೂ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದುವಿನ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರು. ಆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸಂಭಾಳಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
ಬುದ್ಧ ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಆಚರಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದ. ಪ್ರೇಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ. ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದರು. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕೊಲೆಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಶಂಕರರು ವೈದಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವಾಗ ಬುದ್ಧನ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಚರ್ೆಗೆ ಕುಳಿತರು. ವಾದದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಎಲ್ಲಿಯೂ ‘ವೇದ ವಿರೋಧಿ’ಯಾದವರನ್ನು ಕೊಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಲ್ಲ. ಇದು ಆನಂತರ ಧೂರ್ತ ಎಡಚರ ಕೈವಾಡದಿಂದ ತುರುಕಿದ ಇತಿಹಾಸವಾಯ್ತು ಅಷ್ಟೇ.
ದ್ವೈತ-ಅದ್ವೈತಗಳ ನಡುವೆ ಚಚರ್ೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ನಡೆದಿವೆ, ಕೇಳಲಾಗದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಹಾಗಂತ ಯಾರೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು…

View original post 514 more words